Blogs

Als de wereld kantelt, spreekt de materie: een voorproefje voor de Kunstroute Leiden 2026

13/8/2026

Soms schieten woorden hopeloos tekort. Er zijn van die momenten in het leven waarop verhalen, logica of taal de lading simpelweg niet meer kunnen dekken. Wanneer het leven een onverwachte wending neemt, valt de behoefte om alles uit te leggen weg en ontstaat er ruimte voor iets anders. Dan moet je de materie het woord laten doen.

Tijdens de Kunstroute Leiden op zaterdag 26 en zondag 27 september 2026 is dat precies wat er gebeurt in Beeldhouwatelier Simone van Olst. Vergeet de traditionele, fluisterstille galerie waar je alleen op een eerbiedige afstand mag kijken en voorzichtig op je tenen moet lopen. Dit najaar stap je binnen in een zintuiglijk krachtenveld waarin de elementen de absolute hoofdrol spelen. Het is een expositie waarin vallen en opstaan, ratio en intuïtie op steengoede en ongepolijste wijze met elkaar versmelten.

Versteend: de stilte en de storm van transformatie
Het leven laat zich niet altijd in strakke lijnen of overzichtelijke schema's regisseren. Dat ondervond Simone van Olst aan den lijve toen haar lichaam plotseling de strijd aanging. Haar indringende Transformatie-serie is het tastbare, rauwe resultaat van die hevige storm.

Waar een onzichtbare ziekte haar de adem benam en langzaam isoleerde van de snel bewegende buitenwereld, gaven haar handen vorm aan de innerlijke chaos. Wanneer de fysieke kracht wegvalt en de vertrouwde zekerheden afbrokkelen, ontstaat er onder de oppervlakte een heel ander soort drijfveer: een pure, compromisloze noodzaak om te creëren en de werkelijkheid weer in handen te nemen.

De elementen van het herstel

Zwaar. Sculpturen die diep gegrond staan in de werkelijkheid. Ze dragen het volle gewicht van de ervaring met zich mee en schrikken niet terug voor het donker.
Vloeibaar. Vormen die bewegen, stromen en de scherpe, rauwe breuken van het menselijk bestaan langzaam weer zacht en doordringbaar maken.
Breekbaar. Lijnen en contouren die laten zien hoe een mens na een diepe val langzaam, krakend, maar onstuitbaar weer overeind krabbelt.

Haar werk toont de ongemakkelijke breuken, maar viert tegelijkertijd de herwonnen balans die daarop volgt. Het is kunst die je dwingt om echt stil te staan, die diep onder de huid kruipt en laat zien dat littekens niet bedekt hoeven te worden, maar juist in het volle licht gezet mogen worden. Een transformatie, een spiegel van herkenning, die bij iedere voorbijganger een diepe, onuitwisbare indruk achterlaat.

De architectuur van de geest: Alex Sluimer
Alex Sluimer gooit het over een heel andere boeg, al varen de twee beeldhouwers op exact hetzelfde artistieke kompas. Waar Simone vertrekt vanuit de directe emotie en de fysieke ervaring van het lichaam, start Alex vanuit de strakke, analytische logica van de menselijke geest.

Alex is een meester-beeldhouwer die met uiterste precisie balanceert op de flinterdunne grens tussen totale controle en de pure, onvoorspelbare chaos van de natuur. Zijn sculpturen, waarin steen, robuust hout en strakke epoxy op ingenieuze wijze samenkomen, dagen je uit om met je neus bovenop de materie te gaan staan.

Pas wanneer je tot op de vierkante millimeter dichtbij komt, ontdek je de subtiele rimpelingen en menselijke twijfels in zijn verder zo strakke systemen. Het is een fascinerend spel waarin de ambachtelijke techniek het ritme bepaalt, maar het gevoel uiteindelijk de leiding overneemt.

beeld zacht glooiend sculptuur donker zwart grijs

Samenkomst: een veilige haven en nieuwe verbindingen
Het atelier is zoveel meer dan enkel een functionele ruimte met gereedschap en steen; het is een thuis, een veilige haven waar breuken worden gelijmd, wonden mogen helen en nieuwe artistieke verbindingen ontstaan. Dat Alex fungeert als het onvoorwaardelijke, rustige anker in Simone’s storm, is direct voelbaar in de natuurlijke harmonie tussen hun werken. Ze versterken en balanceren elkaar op elk vlak: waar de een de rauwe, emotionele expressie zoekt, brengt de ander structuur, helderheid en geometrische rust.

Een frisse, jonge generatie waait door de ruimte
Die creatieve vonk blijft dit jaar niet beperkt tot het vertrouwde duo. De expositie slaat een krachtige brug naar een jonge, veelbelovende generatie kunstenaars die het begrip 'materie' op een heel eigen, eigentijdse wijze herdefiniëren.

Marie Veldhuizen. Pakt letterlijk de draad op in het atelier door organische, biologische elementen met uiterste precisie door het harde, onverzettelijke materiaal heen te weven. Nadat ze de afgelopen jaren bij ons heeft leren beeldhouwen, mag ze terugkeren als exposant (na een zeer succesvolle vorige editie!) om haar nieuwe inzichten en technieken betreffende biomaterialen te delen.
Fabian van Biene. Vertelt het eerlijke verhaal van nú. Hij pakt onderwerpen aan die ons allemaal raken: van maatschappelijke druk tot herkenbare, rauwe situaties die door de traditionele kunstwereld vaak worden weggestopt. Zijn beelden vormen kunst die afstoot én aantrekt, haaks op traditionele waarden. Zijn werk is een uitnodiging om de elite van hun voetstuk te trekken. Iedereen, arm en rijk, en juist voor de jongere die nog nooit iets met kunst te maken heeft gehad, herkent zichzelf in zijn werken.
Imke Kruis. Keert naar binnen met de bezoeker aan de hand. Haar werk op canvas draagt bij aan het accepteren van het niet-lineaire van groei. Zonder tekst, geen Imke, dus uiteraard worden de kleurrijke schilderijen ondersteund door zachte poëzie die de bezoeker laten stilstaan, zoals dat ook zo vaak voelt in het leven. Haar werk is een herinnering om het kleine te waarderen, stil te staan bij het bijna-mooie en ruimte te maken voor het vluchtige.
Luka Koppers. Biedt de bezoeker een unieke interpretatie van het de huidige kunstwereld. Door zowel beelden te exposeren uit steen als 3D-geprinte ontwerpen, maakt hij zijn signatuur zowel klassiek als modern. Zijn motto, een zeer accurate beschrijving van hemzelf, schreeuwt door zijn werk: hoe gekker, hoe beter.
Emma Fürstenzellerová. Vangt met zachte pastels, inkt en Riso prints dromerige, nostalgische scenario's die direct tot de verbeelding spreken. Haar werk nodigt de kijker uit om even stil te staan en te verdwalen in verhalen vol warmte en verwondering.
Doortje Sijm. Weet de aandacht van de bezoeker moeiteloos te trekken met haar verfrissende en prikkelende video-installatie. Door middel van haar werk brengt onze oud-stagiaire de verschillende talenten binnen het atelier samen en creëert ze een inspirerende wisselwerking tussen de makers.

kunstenaar dames roze haar beeld steen fotografie bezoeker

Bezoek de Kunstroute Leiden 2026
Wil je met eigen ogen ervaren wat er gebeurt als de wereld kantelt en de materie het overneemt? Kom de unieke sfeer proeven, ontmoet de makers achter de sculpturen en laat je verrassen door het samenspel van materialen.

Datum: Zaterdag 26 en zondag 27 september 2026
Locatie: Beeldhouwatelier Simone van Olst
Ervaring: Beeldhouwkunst van dichtbij, schilderijen, schetsen, verrassende materiaalstudies, persoonlijke ontmoetingen en een zintuiglijke ontdekkingstocht.

Laat je meeslepen door deze stroom van creativiteit, verwondering en herwonnen evenwicht tijdens dit bijzondere weekend. Kom de stilte horen en de storm voelen. Voel je gezien, gehoord en begrepen bij Beeldhouwatelier Simone van Olst.

0 Opmerkingen

De architectuur van de leegte: licht en lucht in de sculptuur

11/8/2026

0 Opmerkingen

Het is een vroege ochtend in het atelier. De zon valt in een scherpe, bijna tastbare baan naar binnen en raakt een stuk albast dat op de bok staat te wachten. In de stilte voor de eerste hamerslag zie ik het gebeuren: het licht raakt niet alleen de buitenkant van de steen, het lijkt te zoeken naar een weg naar binnen. Dit moment, die fractie van een seconde waarin materie en licht elkaar ontmoeten, vormt de kern van mijn persoonlijke zoektocht als beeldhouwer.

We zijn vaak zo gefocust op de massa, op de kilo’s steen die we verplaatsen, dat we de belangrijkste component van een krachtig beeld over het hoofd zien: de leegte. Vandaag duiken we diep in de filosofie en de techniek van wat ik de 'architectuur van de leegte' noem. Het is een ode aan het doorbreken van de massa om ruimte te maken voor licht, lucht en een nieuwe manier van waarnemen.

De angst voor het gat: het doorbreken van de massa
Wanneer ik lesgeef in het atelier, zie ik het vaak gebeuren bij de eerste stappen van een cursist aan de bok. Er is een bijna instinctieve eerbied voor de gesloten massa van de steen. Iemand hakt een mooie curve, maar zodra ik suggereer om door de steen heen te gaan, ontstaat er een voelbare spanning. De angst voor het gat is diepgeworteld in de traditie van het beeldhouwen. Een steen is solide; hij staat voor eeuwigheid, voor onverzettelijkheid. Het doorbreken van die eenheid voelt als een daad van geweld, of erger nog: als een technisch risico.

Want laten we eerlijk zijn, technisch gezien is het spannend. Het moment dat je beitel de andere kant van de steen raakt, verandert de hele integriteit van de vorm. Je creëert zwakke plekken, je tast de draagkracht aan en er is altijd dat knagende stemmetje: wat als hij breekt? Maar hier ligt precies de grens tussen vakmanschap en kunst. Waar het vakmanschap stopt bij de perfecte afwerking van de buitenkant, daar begint de kunst bij de moed om de steen te laten ademen. Het risico op breuk is de prijs die we betalen voor de beloning van het licht. In mijn eigen werk heb ik geleerd dat een sculptuur pas echt tot leven komt wanneer de lucht erdoorheen kan stromen. Een gat is geen gebrek aan steen; het is de aanwezigheid van ruimte.

Topologische verbindingen: de route van het oog
Wanneer we de massa doorbreken, betreden we het domein van de topologie. In de wiskunde kijkt men naar eigenschappen die behouden blijven bij vervorming, maar in de beeldhouwkunst gaat topologie over de 'route' die het oog aflegt. Een gat in de steen fungeert als een portaal. Het verbindt de voorzijde direct met de achterzijde, waardoor de traditionele hiërarchie van een beeld (dit is de voorkant, dit is de achterkant) wordt opgeheven.

Kijk naar de krachtige gewelflijnen in een sculptuur. Zonder een opening blijven die lijnen gevangen in het oppervlak. Maar zodra er een doorgang is, wordt het oog uitgenodigd om door het beeld heen te dwalen. De leegte benadrukt de welvingen juist omdát ze plotseling een grens hebben die niet alleen naar buiten, maar ook naar binnen wijst. Het gat creëert een binnenwereld. Het dwingt de toeschouwer om om het beeld heen te lopen, om door de opening te turen en te ontdekken hoe de ruimte aan de andere kant wordt omlijst. In mijn persoonlijke werk zoek ik altijd naar die spanning: hoe kan ik de massa zo ver dunnen dat de leegte niet meer als een gat voelt, maar als een essentieel onderdeel van de anatomie van het beeld?

Licht als materiaal: de geboorte van volume
We denken vaak dat we met steen werken, maar eigenlijk zijn we beeldhouwers van licht en schaduw. Zonder licht is er geen schaduw, en zonder schaduw is er geen volume. In de 'architectuur van de leegte' wordt licht een actief materiaal, bijna net zo tastbaar als de steen zelf. Wanneer invallend licht de binnenkant van een opening raakt, gebeurt er iets magisch. De randen van het gat lichten op, terwijl de diepere delen wegvallen in een zachte of juist scherpe schaduw.

Dit spel bepaalt de sfeer van de sculptuur. Een nauwe, diepe opening houdt het licht vast en creëert mysterie, terwijl een weidse, transparante ruimte zorgt voor een gevoel van lichtheid en lucht. In mijn atelier experimenteer ik voortdurend met deze lichtval. Hoe verandert een beeld als de zon draait? Hoe 'leeft' de leegte op verschillende momenten van de dag? Een gesloten blok kaatst het licht alleen maar af, maar een open sculptuur vangt het licht, filtert het en geeft het weer terug aan de omgeving. Het licht vormt de binnenkant van je sculptuur; het maakt de lucht binnenin zichtbaar.

De wetenschap van waarneming: gestaltpsychologie aan de bok
Waarom vinden we die leegte zo fascinerend? Hier komt de psychologie om de hoek kijken, en meer specifiek de gestaltpsychologie. Ons brein is geprogrammeerd om eenheid en continuïteit te zoeken. Wanneer ik in de steen een lijn onderbreek door een gat te hakken, stoppen jouw hersenen niet bij die rand. Je brein maakt de lijn in gedachten af. Dit fenomeen noemen we 'wet van de sluiting'.

Dit is een ongelooflijk krachtig instrument voor een beeldhouwer. Door delen van de vorm weg te laten, activeer ik de verbeelding van de toeschouwer. Je kijkt niet naar een passief object; je bent actief bezig de vorm in je hoofd compleet te maken. De leegte daagt je uit om de verbindingen tussen de verschillende vlezige structuren zelf te leggen. Het zorgt voor een intellectuele en emotionele betrokkenheid die een massief beeld zelden bereikt. In mijn lessen en masterclasses besteden we veel aandacht aan deze 'psychologie van het kijken'. Hoeveel kun je weglaten zonder de essentie te verliezen? Hoe open kun je gaan voordat de vorm uit elkaar valt?

Activerend: kijk door de steen
Nu je dit leest, nodig ik je uit om de volgende keer dat je aan de bok staat, of gewoon door het atelier loopt, met een andere blik naar de massa te kijken. Zie het blok niet langer als een ondoordringbaar object, maar als een tijdelijke opslagplaats van ruimte. De lucht om je beeld heen is net zo belangrijk als de steen zelf.

Durf te experimenteren met de potentie van de leegte. Begin klein. Maak een uitholling, voel hoe het licht daar gaat rusten. Durf vervolgens de volgende stap te zetten en zoek de verbinding met de andere kant. Merk hoe je eigen ademhaling verandert wanneer de steen 'open' gaat. Het vergt moed om de controle over de dichte massa los te laten, maar wat je ervoor terugkrijgt is een sculptuur die niet alleen in de ruimte staat, maar er deel van uitmaakt.

Mijn werk en jouw reis
Mijn persoonlijke fascinatie voor deze 'architectuur van de leegte' vind je direct terug in mijn eigen sculpturen. In mijn werk in (voornamelijk) albast zoek ik voortdurend de grens op van wat de materie kan dragen. Ik wil beelden creëren die uitnodigen om doorheen te kijken, beelden die de lucht vangen en het licht omarmen. Op mijn website simonevanolst.com kun je deze ontdekkingstocht zien en zijn mijn sculpturen ook te koop. Elk werk daar is een resultaat van dit gevecht tussen massa en lucht.

Deze kennis, deze passie voor het doorbreken van vaste kaders, is wat ik elke dag deel in het atelier. Of je nu deelneemt aan mijn doorlopende cursussen of een van de masterclasses volgt die door het jaar heen gepland staan: we gaan altijd op zoek naar die verdieping. We kijken verder dan alleen de techniek; we kijken naar de filosofie van de vorm.

Laten we samen de massa doorbreken. Laten we de leegte vieren en de steen laten ademen. Ik zie je graag aan de bok, waar we samen het licht de ruimte geven.

0 Opmerkingen

De poëzie van het standbeen: wat Dave Eggers ons leert over de anatomie van steen

6/8/2026

0 Opmerkingen

Er zijn van die avonden dat het gereedschap eindelijk weer stil op de bok ligt, het steenstof is neergedwarreld en de rust weer terugkeert in mijn hoofd. Waar Alex zich na een lange dag op de werkplaats graag terugtrekt met zijn eigen klussen, duik ik het liefst op de bank met een goed boek of met zwarte vingers van de houtskool in mijn schetsboeken. Mijn neurodivergente brein heeft die constante stroom aan visuele, filosofische en literaire prikkels keihard nodig. Ik verslind boeken. En wanneer ik stuit op een werk waarin de literatuur en de beeldhouwkunst elkaar op een adembenemende manier omhelzen, staat mijn hoofd op slag in brand van enthousiasme.

Dat gebeurde een paar weken geleden toen ik het boek Contrapposto van de Amerikaanse auteur Dave Eggers dichtsloeg. Laat ik direct even heel helder zijn voor we beginnen: nee, ik heb absoluut geen aandelen in dit boek of in de uitgeverij. Ik verdien er geen cent aan als jij morgen naar de boekhandel rent om het te kopen. Ik schrijf dit puur uit een diepe passie voor het vak en voor verhalen die ons uitdagen om anders naar de wereld te kijken.

Als jij net zoals ik van lezen én van maken houdt, dan wordt dit boek een absoluut feestje voor je geest.

Het verhaal volgt Cricket Dib, die opgroeit in een gebroken gezin op de Amerikaanse prairie. Zijn toekomst lijkt somber, tot hij op de lagere school ontdekt dat hij kan tekenen. Alles verandert als hij de iets oudere Olympia Argyros ontmoet. Zij is vroegwijs, barst van de energie en ziet meteen het potentieel in zijn talent. Ze haalt hem over om de speelplaats te ontsieren met vulgaire tekeningen. Cricket, inmiddels smoorverliefd, twijfelt geen moment. Het is de start van een relatie die vijfenzestig jaar zal duren. Een band die constant van kleur verschiet. Soms zakelijk, dan weer vriendschappelijk, en op andere momenten diep liefdevol. Deze dynamiek, het constante aantrekken en afstoten, pakt je vanaf de allereerste pagina.

Wat Contrapposto van Eggers zo bijzonder maakt, is dat hij als wereldberoemd auteur niet alleen met woorden bouwt, maar dat het boek is verrijkt met zijn eigen schetsen. Veel mensen weten namelijk niet dat Eggers voordat hij de literaire wereld veroverde een opleiding tot beeldend kunstenaar en illustrator volgde. Dat je zijn eigen visuele denkproces op de pagina's ziet staan, maakt het boek ongekend intiem en tactiel. Het slaat een directe brug naar wat wij elke dag aan de bok doen.

Het boek werd voor mij de ultieme inspiratiebron voor de voorbereiding op onze nieuwe sessies Anatomische torso masterclass, die in het nieuwe seizoen weer op de agenda staat. Want wat Eggers met zijn pen en zijn schetsen doet, is exact wat wij in de steen willen voelen: het vangen van de levendige, gepassioneerde spanning in een schijnbaar statisch lichaam.

Dave Eggers en het wonder van de eigen schets
Voor degenen die Dave Eggers nog niet kennen: hij is het literaire zwaargewicht achter klassiekers als Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit en De cirkel. Maar Eggers is veel meer dan alleen een romanschrijver. Hij is een culturele omnivoor, een tekenaar en een mens die continu zoekt naar de fysieke manifestatie van verhalen. In Contrapposto duikt hij diep in de verhouding tussen de menselijke gestalte, de kunstgeschiedenis en de geordende chaos van ons fysieke bestaan.

Dat hij ervoor kiest om het boek zelf te illustreren met houtskoolschetsen is een meesterzet. In de moderne uitgeverswereld worden illustraties vaak uitbesteed aan strakke, digitale grafisch ontwerpers die gelikte, gepolijste plaatjes opleveren. Eggers weigert dat. Zijn schetsen zijn zoekend, direct en vol energie. Je ziet de hapering van de hand, je voelt de druk van het grafiet op het papier en je registreert de zoektocht naar de richting van de lijn.

Als beeldhouwer begreep ik die schetsen onmiddellijk tot in mijn vezels. Het sloot naadloos aan bij wat ik eerder ontdekte in het tekenboek van Antony Gormley. Een goede schets is namelijk geen braaf, fotografisch plaatje van de buitenkant van de werkelijkheid. Een schets is een blauwdruk van energie, een manier om de ruis uit je hoofd te filteren en de richting van de krachtenvelden te vangen.

Dat Eggers deze schetsen durft te publiceren naast zijn meesterlijke teksten, is een overwinning op de faalangst. Het laat zien dat het zoekende proces vele malen interessanter is dan een koud, afgewerkt eindproduct. Om Cricket aan te halen: “Goed, je kunt tekenen. Maar je bent nog niet vrij”. Pas wanneer je het technisch kunstje durft los te laten en durft te zoeken op het papier of in de steen, begint het echte maken.

Reflecties: van de canon tot de lijdensweg van de maker
Ik las het boek in één ruk uit, en ik snap volkomen waarom. De opbouw in de levensfases van Olympia en Cricket is adembenemend geframed. De verlating, de aantrekking tussen beiden, de levens die verstrengeld raken en weer loslaten. Het boeit tot de laatste letter en maakt dat je het boek meteen opnieuw wilt opslaan.

Eigenlijk is Contrapposto veel meer dan een roman. Het is een ontroerende, wilde, soms heerlijk grappige spiegel voor iedereen die weleens worstelt met de vraag: wat betekent het nu echt om kunstenaar te zijn? De liefde tussen Cricket en Olympia is een fascinerende motor die zestig jaar lang blijft draaien; altijd in beweging, soms botsend, dan weer in perfecte balans. Wat mij het meest raakte, is de onvoorwaardelijke toewijding die ze voor elkaar voelen, en hun bijna naïeve, maar onwankelbare geloof dat kunst niet zomaar een hobby is, maar de kracht heeft om de wereld te redden.

In het boek ontmoet je de lessen over klassieke verhoudingen. Je leert snel kennismaken met wat we de canon van proporties noemen, een hele reeks van dit soort vaste verhoudingen. Wist je bijvoorbeeld dat de afstand tussen je ogen precies zo breed is als één oog? Het zijn van die ambachtelijke vuistregels die je als maker in je rugzak wilt hebben.

Maar kunst gaat zoveel dieper dan droge rekenkunde. Zoals Albert Camus (geportretteerd in het boek als Olympia) zo scherp opmerkte: "Als de wereld begrijpelijk was, zou er geen kunst bestaan." We maken juist kunst omdat het leven schuurt, verwart en vraagt om verwerking. Camus schreef ook: "Pas wanneer zijn talent is erkend, begint de grote lijdensweg van de kunstenaar..." En zo is het maar net. Zodra de buitenwereld iets van je verwacht, sluipt de druk erin en moet je vechten om die oorspronkelijke speelsheid vast te houden.

Cricket verwoordt het moment van vastleggen prachtig in het boek: "De dag was vergaan, maar zijn tekening bleef. Kunst was onthouden, documenteren. Een dag besteden aan het beschrijven van een dag en daarmee de tijd stilzetten." Dat is precies wat wij aan de bok doen met een klopper en beitel. We zetten de tijd stil in marmer of albast. En dat doen we vanuit de gedachte die Oscar Wilde ooit neerpende: "Rien n'est vrai, que le beau!" Niets is waar, behalve schoonheid.

Wat betekent contrapposto?
Om de diepe lagen van Eggers’ boek en de essentie van onze anatomische torso masterclass werkelijk te doorgronden, moeten we de kunstgeschiedenis in duiken en de term contrapposto tot op de botten doorgronden. Het woord komt uit het Italiaans en betekent letterlijk 'tegenstelling' of 'in tegenwicht gebracht'. Binnen de beeldhouwkunst verwijst het naar een hele specifieke, klassieke houding van de menselijke figuur, waarbij het lichaamsgewicht niet meer gelijkmatig over beide benen is verdeeld, maar rust op één enkel been: het standbeen.

Het ontstaan van de contrapposto markeert de grootste artistieke revolutie in de westerse beeldhouwkunst. Om te begrijpen hoe monumentaal die ontdekking was, moet je terug naar de Griekse oudheid, zo rond de zesde eeuw voor Christus. In die tijd maakten de Grieken zogenaamde Kouroi: gigantische, mannelijke standbeelden die sterk beïnvloed waren door de Egyptische vormentaal. Deze beelden stonden stijf, kaarsrecht en frontaal. Beide voeten stonden plat op de grond, de schouders hingen volkomen horizontaal, de armen geperst tegen de heupen en het gezicht staarde strak voor zich uit. Hoewel deze beelden indrukwekkend waren door hun omvang, misten ze elke vorm van beweging. Ze waren stijf en mechanisch. Het waren steen massa's die deden alsof ze mens waren.

Rond 480 voor Christus gebeurde er iets magisch in de studio's van Athene. Een onbekende meester maakte uit marmer de beroemde Kritiosjongen. Voor het allereerst in de geschiedenis van de mensheid durfde een beeldhouwer het gewicht van de figuur volledig naar één been te verplaatsen. Door die ene fysieke ingreep veranderde alles.

Wanneer een mens zijn gewicht op zijn rechterbeen zet (het standbeen), gebeurt er een kettingreactie in het hele skelet.

De bekkenkanteling. De heup aan de kant van het standbeen wordt door de fysieke druk krachtig omhoog gedrukt, terwijl de heup aan de kant van het ontspannen been (het speelbeen) naar beneden zakt. De bekkenas staat ineens niet meer horizontaal, maar diagonaal.
De schouder tegenbeweging. Om te voorkomen dat het lichaam simpelweg omvalt door die schuine bekkenstand, moet de ruggengraat compenseren. De borstkas en de schoudergordel kantelen automatisch in de tegengestelde richting. De schouder boven het standbeen zakt naar beneden, terwijl de schouder boven het speelbeen omhoog komt.
De S-curve. Door deze tegengestelde hoeken ontstaat er een prachtige, vloeiende S-curve in de wervelkolom. De middellijn van het lichaam is niet langer een strakke, verticale loodlijn, maar een ademende, golvende beweging.
Spanning versus ontspanning. Er ontstaat een fascinerende diagonaal van krachten. De spieren in het standbeen zijn keihard aangespannen en dragen de massa, terwijl het speelbeen licht gebogen is en de spieren daar volkomen ontspannen hangen.

Toen de beeldhouwer Polykleitos dit fenomeen regels gaf in zijn beroemde traktaat de Kanon en het toepaste op zijn Doryphoros (Speerwerper), was de klassieke vormentaal geboren. Eeuwen later, tijdens de Italiaanse Renaissance, werd deze techniek herontdekt door Donatello en naar het absolute hoogtepunt gebracht door Michelangelo met zijn iconische David. Als je voor die gigantische marmeren David in Florence staat, zie je de contrapposto in al zijn glorie. David staat niet stil; hij staat op het punt om te bewegen. Hij ademt. De steen is gecomprimeerde dynamische energie.

Waarom de contrapposto de kern is van onze Anatomische torso masterclass
Anatomie is echt mijn terrein in ons atelier. Natuurlijk weet Alex er enorm veel van, maar als het gaat om het fysiek ontleden en vertalen van het menselijk lichaam naar steen, duik ik er het liefste helemaal in. Wanneer je begrijpt wat de contrapposto teweegbrengt in de steen, snap je meteen waarom dit fenomeen de absolute rode draad vormt in onze komende Anatomische torso masterclass.

Veel gevorderde makers die een menselijke figuur of een abstracte, biomorfe vorm willen hakken, lopen vast omdat ze anatomie benaderen als een gortdroog medisch studieboek. Ze gaan ingewikkelde Latijnse namen uit hun hoofd leren, proberen braaf botten na te tekenen en eindigen met een beeld dat eruitziet als een stijve etalagepop. Ze missen de essentie.

In onze masterclass gooien we die medische handboeken resoluut overboord. Wij gaan geen spieren tellen; we gaan krachtenvelden en gewicht verschuivingen organiseren. En dat geldt net zo hard voor een abstract beeld als voor een figuratieve torso.

Een abstract sculptuur heeft namelijk exact dezelfde wetmatigheden van de contrapposto nodig om ruimtelijke spanning te genereren. Als jij een abstracte vorm maakt waarin de massa aan beide kanten symmetrisch en even zwaar naar beneden hangt, wordt je beeld saai. Het zakt visueel weg in zijn sokkel. Pas wanneer je in jouw abstractie een denkbeeldig 'standbeen' creëert; een dichte, gecomprimeerde zone die het gewicht draagt, en een 'speelbeen' , een open, vloeibare beweging die de ruimte opzoekt, begint het materiaal te ademen. Je creëert een draaiing, een wringende spanning die het licht op een fascinerende manier over de steen laat dansen.

In de masterclass gebruiken we speelse, haast eetbare vergelijkingen om deze anatomische verhoudingen haarscherp te doorgronden. Geen saaie Latijnse termen, maar herkenbare vormen uit het dagelijks leven. Zo zijn je lovehandles de croissants. De krachtige, staande buikspieren die je vooral ziet als iemand zich helemaal uitrekt, noemen we de baguette. De bolling aan de onderkant van de borsten vergelijken we met mandarijnpartjes, en het zachte vetje onder en naast je navel is je rookworstje. Door anatomie op deze manier te bekijken, haal je de kramp en de schroom er direct vanaf. Het helpt je om zonder oordeel en met veel meer plezier naar vormen te kijken.

Vervolgens pakken we het potlood en houtskool op, precies zoals Dave Eggers dat in zijn boek doet. We gaan niet een uur lang pielen op een klein detail. We maken snelle, rauwe schetsen van twee minuten in ons 'chaos schriftje', waarin we puur en alleen de contrapposto-as zoeken. Waar zit de bekkenkanteling? Waar ontmoet de schouder zijn tegendruk? Waar stroomt de S-curve door de massa?

Zodra je die kinetische lijn in je spiergeheugen hebt geladen, stappen we over naar Sculpture Blocks. Dit lichte hardschuim materiaal is een fantastisch hulpmiddel voor de beeldhouwer. Zelfs de iconische beeldhouwer Antony Gormley gebruikt het voor zijn modellen. Je kunt er razendsnel in zagen en raspen, waardoor je jouw ruimtelijke idee binnen een kwartier in drie dimensies hebt staan. Je test de contrapposto uit in het klein voordat je de beitel met een klopper in de zware, kostbare steen zet. Zo voorkom je dat je uren staat te zwoegen op een vorm die in de basis de verkeerde dynamiek bezit.

Leren kijken met je hele lijf
Het is zo belangrijk om de vorm die je maakt eerst in je eigen lichaam te doorvoelen, een methode die je kunt zien als een vorm van euritmie voor de beeldhouwer. De contrapposto uit het boek van Dave Eggers is daar het allerbeste voorbeeld van.

Wanneer je aan je bok staat te zwoegen op een blok albast of speksteen, en je merkt dat de vorm niet wil gaan leven, moet je direct stoppen. Leg je beitel neer, doe drie stappen achteruit en neem zelf de houding van je beeld aan. Ga op je rechterbeen staan. Voel hoe je rechterheup naar buiten klapt en omhoog wordt geduwd. Voel hoe je linkerknie automatisch invalt en ontspant. Voel hoe je linkerschouder omhoog trekt om de balans te herstellen, en registreer de spanning in de spieren van je onderrug.

Als jij die fysieke kanteling en die druk niet in je eigen botten en spieren voelt, kun je hem simpelweg niet in de steen hakken. Je moet je eigen fysieke geheugen inschakelen. En het mooie is: iedereen heeft een unieke anatomie. De een is lang en slank, de ander kort en compact. Daardoor maakt iedereen een volstrekt eigen vertaalslag. Er bestaat niet één standaard contrapposto. Jouw eigen lichaam dicteert de hoeken en de bogen die voor jou authentiek aanvoelen. Ook ontkom je er in deze lessen niet aan om je eigen lichaam voelend en kijkend in de spiegel in allerlei houdingen te ontdekken. We houden het altijd speels en leuk.

Als je vervolgens weer voor de steen gaat staan, gebruik je de spiegelmethode om te controleren of de contrapposto daadwerkelijk uit het materiaal tevoorschijn komt. Door je sculptuur via een grote spiegel te bekijken, fop je de visuele gewenning van je brein. De reflectie dwingt je ogen om het beeld weer helemaal opnieuw te berekenen. Je ziet in één oogopslag of de heup-as en de schouder-as krachtig genoeg contrasteren, of dat je beeld alsnog als een plump zoutzak in de ruimte staat.

De bedding van ons atelier in Leiden
Het onderzoeken van deze diepe artistieke en anatomische wetmatigheden vraagt om een veilige, inspirerende en professionele omgeving. In ons ruim opgezette atelier van 500 m² aan de Kenauweg in Leiden hebben Alex en ik in de afgelopen vijfentwintig jaar exact die vrijplaats gecreëerd. We werken er in een fijne sfeer waarin de gezondheid en de veiligheid van de maker altijd vooropstaan.

Onze intensieve Anatomische torso masterclass, verspreid over vijf volledige dagen in het seizoen 2026-2027, is ontworpen voor de gevorderde maker die klaar is om de kramp van de routine van zich af te schudden. We bieden je vlijmscherpe, constructieve begeleiding waarbij we je nooit naar de mond praten, maar je continu uitdagen om de grenzen van jouw ruimtelijke spanning te verleggen.

En voor wie die verdieping het hele jaar door wil vasthouden, zijn er natuurlijk onze wekelijkse doorlopende cursussen, die in oktober 2026 weer opstarten, direct na onze grote expositie tijdens de Leidse Kunstroute op 26 en 27 september 2026. In deze cursussen werken we met onze beproefde, flexibele strippenkaarten, waarmee je alle vrijheid behoudt over jouw eigen creatieve ritme.

De plekken voor onze lessen vliegen traditiegetrouw razendsnel de deur uit. De avondsessies op de dinsdag en woensdag zitten nagenoeg vol, maar voor wie overdag zaterdag wil werken, hebben we nog een aantal gewilde bokken beschikbaar. Dat zijn met afstand de mooiste uren in het atelier, omdat het daglicht dat door de hoge ramen binnenstroomt de contrapposto en de natuurlijke gelaagdheid van de steen op zijn mooist accentueert.

Duik in het verhaal en pak die beitel
Als er één ding is dat ik je met dit blog wil meegeven, is het wel dit: voed je creatieve databank onophoudelijk. Blijf nieuwsgierig. Lees boeken die schuren, die inspireren en die je met een frisse blik naar je eigen ambacht laten kijken. Contrapposto van Dave Eggers is zo'n zeldzaam pareltje dat je na het lezen niet meer loslaat. Het herinnert ons eraan dat kunst een constante zoektocht is naar balans, naar gewicht en naar de poëzie van ons fysieke bestaan.

Pak dat boek op, laat je meeslepen door de verhalen en de schetsen van Eggers, en kom die opgedane energie daarna lekker ontladen aan de bok in ons atelier. Laat de steen ademen, verplaats het gewicht naar het standbeen, en ontdek hoe jouw handen de materie kunnen transformeren tot een levend sculptuur.

Nu ben ik ontzettend benieuwd naar jouw ervaringen. Heb jij het werk van Dave Eggers al eens gelezen, en hoe kijk jij naar de illustraties en schetsen in boeken? Pas jij het principe van de contrapposto al bewust toe in jouw figuratieve of abstracte beelden, of is het iets waar je aan de bok nog regelmatig mee worstelt? Laat een reactie achter onder dit blog, ik wil jouw visie ontzettend graag horen en samen de dialoog voortzetten aan de bok.

0 Opmerkingen

Anatomie van het atelier: de kunst van het dwalen in je eigen werkplek

4/8/2026

0 Opmerkingen

In mijn kantoor staan de kasten werkelijk boordevol met kunstgerelateerde boeken. Van dikke naslagwerken over de Italiaanse renaissance tot obscure uitgaven over experimentele 3D-vormen; mijn hoofd is een creatieve databank en die kasten zijn daar de fysieke weerslag van. Toch komt er af en toe een boek voorbij dat zelfs mij nog volledig kan verrassen. Anatomie van het atelier van William Kentridge is voor mij zo'n nieuwe ontdekking, en ik kan je vertellen: het heeft de manier waarop ik naar mijn eigen werkplek kijk nu al veranderd.

Als je me vraagt welk boek elke beeldhouwer, elke kunstenaar en eigenlijk iedereen die met zijn handen en hoofd creëert in zijn kast moet hebben staan, dan is het dit. Het is geen droog 'hoe-maak-ik-een-beeld-stap-voor-stap' boek. Integendeel. Het is een diepe, soms chaotische, maar altijd razend interessante duik in wat er gebeurt voordat de beitel de steen raakt. Het gaat over de psychologie van de werkplek, de waarde van het dwalen en de fysieke handeling van het maken.

Wie is William Kentridge?
Voordat we de diepte in gaan, moet je weten wie deze man is. William Kentridge is een Zuid-Afrikaanse grootmeester die wereldwijd wordt gewaardeerd, niet alleen om zijn werk, maar vooral om zijn unieke proces. Hij tekent, hij maakt animatiefilms, hij regisseert opera’s en hij maakt monumentale houtskooltekeningen. Maar voor ons, mensen van de steen, is zijn visie op vorm en materiaal essentieel.

Kentridge is een denker die doet. Hij gelooft niet in het genie dat stilzit aan een bureau en wacht op een inval. Hij gelooft in het atelier als een actieve ruimte. Voor hem is het atelier een soort verlengstuk van zijn eigen brein, een plek waar de muren meedenken en waar de fysieke beweging van het lopen door de ruimte de motor is van de creativiteit.

Het atelier als laboratorium van de 'fout'
Wat me in dit boek direct naar de keel greep, is hoe Kentridge praat over de waarde van de 'fout'. In mijn lessen aan de Kenauweg roep ik het altijd: wees niet bang om er een gat in te slaan! Kentridge onderbouwt dit op een briljante manier. Hij stelt dat het atelier de enige plek op de wereld is waar de mislukking de allerhoogste waarde heeft.

In de buitenwereld moeten we efficiënt zijn, plannen maken en resultaten boeken. In het atelier mogen we dwalen. Kentridge beschrijft hoe hij soms urenlang door zijn atelier loopt, heen en weer, zonder ogenschijnlijk iets te doen. Maar in dat lopen, in die fysieke handeling, ontstaan de verbindingen.

Voor ons als beeldhouwers is dit zo herkenbaar. Denk aan die momenten dat je naar je stuk steen staart en het even niet meer weet. Je ruimt wat gereedschap op, je veegt wat stof weg, je zet een bak thee. Kentridge legitimeert die tijd. Hij noemt het de 'incubatietijd'. Hij leert ons dat het maken van een sculptuur niet alleen het weghakken van steen is, maar het toestaan dat het beeld zichzelf aan jou openbaart terwijl jij bezig bent met 'niets'.

cover anatomie van het atelier william kentridge

Wat wij als beeldhouwers van Kentridge kunnen leren
Hoewel hij veel met houtskool en papier werkt, is dit boek voor ons, mensen van de steen, een goudmijn. Waarom? Omdat we vaak veel te diep vastlopen in de techniek. We zijn zo bezig met de 'mandarijnpartjes' of de wiskunde van de drieknoop, dat we vergeten waarom we de vorm eigenlijk maken.

1. De overgave aan de materie
Kentridge beschrijft prachtig hoe elk materiaal een eigen wil heeft. Hij dwingt het materiaal niet, hij luistert ernaar. Dat is precies wat wij doen met onze steenkunde. Je kunt een blok marmer niet dwingen om iets te worden wat de kristalstructuur niet toelaat. Kentridge leert je om die beperking niet als een vijand te zien, maar als de bron van je creativiteit. De weerstand van de steen is je gids.

2. Fysiek denken: kijken met je lijf
In het boek gaat hij diep in op hoe wij kijken. Hij legt uit dat we niet alleen met onze ogen kijken, maar met ons hele lichaam. Als beeldhouwer loop je constant om je bok heen. Je bukt, je strekt je uit, je voelt de vorm. Kentridge noemt dit 'fysiek denken'. Hij laat zien dat je brein anders werkt als je handen bewegen. Dit is precies de reden waarom ik mijn cursisten altijd aanmoedig om te blijven bewegen en de vorm voelend te ontdekken.

3. De kracht van de suggestie
Kentridge werkt veel met fragmenten, met flarden die hij samenvoegt. Voor een beeldhouwer is dit een fascinerende invalshoek. Soms zijn we zo gefocust op die ene 'perfecte torso' uit één stuk, dat we vergeten dat de kracht vaak in de suggestie zit. Kentridge leert je dat een 'niet-af' beeld (de non-finito techniek) soms veel meer vertelt over de essentie van de vorm dan een gladgepolijst object.

Hoe dit boek mij heeft geraakt
Zoals velen van jullie weten heb ik ADHD, en mijn hoofd is een creatieve databank die nooit stilstaat. Soms ervaar ik die constante stroom aan ideeën en de chaos die daarbij hoort als een last. Toen ik Anatomie van het atelier opensloeg, voelde ik een enorme golf van erkenning.

Kentridge beschrijft zijn atelier als een plek waar de chaos geordend mag worden, maar nooit helemaal hoeft te verdwijnen. Hij schrijft over zijn eigen versies van 'chaos schriftjes' en hoe hij daarin verbanden legt tussen dingen die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. Hij heeft me nu al geleerd dat mijn snelheid van denken, het snel leggen van verbanden en zelfs de af en toe noodzakelijke 'rommel' in het atelier aan de Kenauweg, mijn grootste krachten zijn.

Het raakte me vooral toen hij schreef dat kunst maken een manier is om de wereld te begrijpen, niet door haar te verklaren, maar door haar opnieuw op te bouwen. Dat is wat we doen als we een 'rookworstje' onder een navel hakken. We verklaren de anatomie niet; we bouwen haar opnieuw op in steen om haar werkelijk te kunnen voelen.

De magie van het proces
Kentridge motiveert je om te stoppen met het alleen maar najagen van het 'perfecte eindresultaat'. Hij laat zien dat het proces — het hakken, het zweten, de twijfel, de stofwolken — het eigenlijke kunstwerk is. Het beeld dat op de zaterdagmiddag op de sokkel staat, is slechts de herinnering aan die tijd in het atelier.

Als je dit boek leest, ga je anders naar je werkplek kijken. Je ziet je beitels niet meer als simpel gereedschap, maar als bondgenoten. Je ziet de reststukjes marmer op de grond niet meer als afval, maar als potentiële nieuwe beginpunten. Het boek nodigt je uit tot een experimentele houding. Het nodigt je uit om te spelen.

Simone en Alex mijmeren weleens over het atelier. Simone haalt dan graag William Kentridge aan, die het atelier omschrijft als een plek waar je je gedachten even lekker kunt 'uitwandelen'. Dat is precies de magie hier. Iedereen zit weliswaar in zijn eigen creatieve bubbel, maar tegelijkertijd voel je een gezamenlijke energie van ontdekking hangen. Het is eigenlijk een soort anatomie van de ruimte zelf; een plek waar het hoofd even tot rust komt terwijl de handen het werk doen.

Een uitnodiging tot lezen (en maken)
Ik wil je echt aanmoedigen om dit boek op te zoeken. Leg het in je atelier, niet in je nette boekenkast. Lees af en toe een pagina voordat je aan je steen begint. Laat de woorden van Kentridge je inspireren om de controle een klein beetje los te laten.

Dit boek helpt je om een betere beeldhouwer te worden, niet omdat het je een nieuwe haktechniek leert, maar omdat het je een houding leert. Een houding van nieuwsgierigheid, van eerlijkheid naar het materiaal toe en van de moed om de leegte onder ogen te zien.

William Kentridge heeft met Anatomie van het atelier een ode geschreven aan iedereen die durft te maken. Het is een hart onder de riem voor de dagen dat de steen even niet wil, en een feest van herkenning voor de dagen dat alles stroomt. Het heeft mijn visie op mijn atelier nu al verrijkt. Ik zie het nu nog meer als een levend organisme waar elke splinter en elke tekening op de muur bijdraagt aan het grotere verhaal.

Ga het lezen. Ga het ervaren. En kom daarna naar het atelier om je eigen anatomie van de ruimte te ontdekken. De stenen wachten, en dankzij Kentridge weten we nu dat zelfs onze twijfel een vorm van meesterschap is

0 Opmerkingen

Als de wereld kantelt, spreekt de materie: een voorproefje voor de Kunstroute Leiden 2026

De architectuur van de leegte: licht en lucht in de sculptuur

De poëzie van het standbeen: wat Dave Eggers ons leert over de anatomie van steen

Anatomie van het atelier: de kunst van het dwalen in je eigen werkplek

Simone van Olst

Archief

Categorie

Neem contact op of kom langs:

atelier

CONTACT

bedrijfsgegevens

PRIVACY

Als de wereld kantelt, spreekt de materie: een voorproefje voor de Kunstroute Leiden 2026

De architectuur van de leegte: licht en lucht in de sculptuur

De poëzie van het standbeen: wat Dave Eggers ons leert over de anatomie van steen

Anatomie van het atelier: de kunst van het dwalen in je eigen werkplek

Simone van Olst

Archief

Categorie

​Neem contact op of kom langs:

atelier

CONTACT

bedrijfsgegevens

PRIVACY

Neem contact op of kom langs: