Heb je wel eens voor een brok albast gestaan, je beitel in de aanslag, en gevoeld dat de steen naar je terugkeek? Dat is het moment waarop de dialoog begint. In de 25 jaar dat ik, Simone van Olst, samen met Alex Sluimer het atelier in Leiden run, heb ik gemerkt dat veel mensen beeldhouwen zien als het 'bedwingen' van een materiaal. Maar wie de steen wil dwingen, komt bedrogen uit. De weerstand die je voelt onder je beitel is geen obstakel dat je uit de weg moet ruimen; het is de taal waarin de steen met je spreekt.
In dit blog duiken we diep in de psychologie van die weerstand. Waarom hebben we die fysieke strijd nodig om tot artistieke groei te komen? Hoe verhoudt deze weerstand zich tot de vloeibaarheid van onze 'etensvormen', waar je alles over leert in onze vijfdaagse masterclass Anatomische torso? En wat zegt de wetenschap over de focus die ontstaat wanneer materie niet direct meewerkt?
In dit blog duiken we diep in de psychologie van die weerstand. Waarom hebben we die fysieke strijd nodig om tot artistieke groei te komen? Hoe verhoudt deze weerstand zich tot de vloeibaarheid van onze 'etensvormen', waar je alles over leert in onze vijfdaagse masterclass Anatomische torso? En wat zegt de wetenschap over de focus die ontstaat wanneer materie niet direct meewerkt?
De psychologie van weerstand: meer dan alleen spierkracht
Laten we eerlijk zijn: we leven in een wereld van 'instant' resultaat. Alles is kneedbaar, digitaal en direct aanpasbaar. Maar dan kom je in het atelier. Je pakt een hamer en een beitel, en je stuit op miljoenen jaren oude geologie. Die steen geeft geen krimp als jij niet de juiste intentie en techniek gebruikt.
Laten we eerlijk zijn: we leven in een wereld van 'instant' resultaat. Alles is kneedbaar, digitaal en direct aanpasbaar. Maar dan kom je in het atelier. Je pakt een hamer en een beitel, en je stuit op miljoenen jaren oude geologie. Die steen geeft geen krimp als jij niet de juiste intentie en techniek gebruikt.
| De theorie van Flow en frictie Mihaly Csikszentmihalyi, de psycholoog die wereldberoemd werd met zijn concept van 'Flow', stelde dat de diepste staat van geluk en concentratie ontstaat wanneer onze vaardigheden precies in balans zijn met de uitdaging die we voorschotelen. In de beeldhouwkunst voegen we daar een extra dimensie aan toe: fysieke weerstand. Zonder weerstand is er geen feedback. Wanneer je in een zachte steen als speksteen werkt, is de weerstand laag en het resultaat snel zichtbaar. Dat is heerlijk om in te komen. Maar de echte groei, de artistieke verdieping, die ontstaat vaak in de weerbarstigheid van albast of marmer. Daar dwingt de steen je om langzamer te gaan. Je kunt niet sneller dan de steen toelaat. Deze 'verplichte vertraging' zorgt ervoor dat je hersenen van de actiestand naar de observatiestand schakelen. Je gaat niet alleen hakken, je gaat luisteren naar de trilling in je handpalm. |  |
De 'etensvormen' en de weerstand van het vlees
Als we het hebben over weerstand, hebben we het ook over de herkenbaarheid van ons eigen lijf. Ik leer je in mijn lessen altijd om te kijken naar je lichaam als een landschap van etensvormen. Je baguette (de buikspieren), je croissants (de lovehandles) en de mandarijnpartjes (de onderkant van de borsten).
Waarom noemen we dit zo? Omdat deze termen de 'weerstand' van het lichaam tastbaar maken. Een baguette is stevig, heeft een korst, biedt structuur. Een mandarijnpartje is vol, sappig en rond; het vraagt om een andere benadering in de steen dan de stevige lijn van een baguette.
Wanneer je deze vormen in de steen probeert te bevrijden, zul je merken dat de weerstand van de steen je helpt om de juiste spanning te vinden. Als je een baguette hakt, zoek je de lengte en de kracht. De steen biedt hier vaak tegenwicht. Als je te voorzichtig bent, wordt de baguette slap. Ben je te ruw, dan breekt de korst. De dialoog met de weerstand is hier een oefening in balans: hoeveel kracht heeft een vorm nodig om 'smakelijk' en levendig te blijven?
Als we het hebben over weerstand, hebben we het ook over de herkenbaarheid van ons eigen lijf. Ik leer je in mijn lessen altijd om te kijken naar je lichaam als een landschap van etensvormen. Je baguette (de buikspieren), je croissants (de lovehandles) en de mandarijnpartjes (de onderkant van de borsten).
Waarom noemen we dit zo? Omdat deze termen de 'weerstand' van het lichaam tastbaar maken. Een baguette is stevig, heeft een korst, biedt structuur. Een mandarijnpartje is vol, sappig en rond; het vraagt om een andere benadering in de steen dan de stevige lijn van een baguette.
Wanneer je deze vormen in de steen probeert te bevrijden, zul je merken dat de weerstand van de steen je helpt om de juiste spanning te vinden. Als je een baguette hakt, zoek je de lengte en de kracht. De steen biedt hier vaak tegenwicht. Als je te voorzichtig bent, wordt de baguette slap. Ben je te ruw, dan breekt de korst. De dialoog met de weerstand is hier een oefening in balans: hoeveel kracht heeft een vorm nodig om 'smakelijk' en levendig te blijven?
 | De techniek van het luisteren: een stapsgewijze analyse Hoe vertaal je die filosofische dialoog nu naar de praktijk? Laten we de techniek eens ontleden. 1. De invalshoek van de beitel De weerstand van de steen verandert naargelang de hoek waaronder je de beitel plaatst.
|
2. De feedback van de hamer
Je hamer is je luidspreker. Een houten hamer op een stalen beitel geeft een ander geluid en een andere terugslag dan een stalen vuistje. In het atelier stimuleren we je om te variëren. Waarom? Omdat een andere hamer de weerstand anders naar je hand vertaalt. Een zware klap op een brok albast voelt alsof je door boter slaat als je de juiste ader raakt, maar voelt als een schok door je hele arm als de steen 'dicht' zit.
3. De visuele feedback: stof en schilfers
Kijk naar wat er van de steen afkomt. Zijn het fijne poeders of grote schilfers? Grote schilfers betekenen dat de steen de energie van je slag goed geleidt. Poeder (vooral bij marmer) kan betekenen dat je de steen aan het 'verbrijzelen' bent in plaats van aan het vormen. De weerstand waarschuwt je hier: "Ho stop, je bent te agressief, ik verpulver onder je handen."
Je hamer is je luidspreker. Een houten hamer op een stalen beitel geeft een ander geluid en een andere terugslag dan een stalen vuistje. In het atelier stimuleren we je om te variëren. Waarom? Omdat een andere hamer de weerstand anders naar je hand vertaalt. Een zware klap op een brok albast voelt alsof je door boter slaat als je de juiste ader raakt, maar voelt als een schok door je hele arm als de steen 'dicht' zit.
3. De visuele feedback: stof en schilfers
Kijk naar wat er van de steen afkomt. Zijn het fijne poeders of grote schilfers? Grote schilfers betekenen dat de steen de energie van je slag goed geleidt. Poeder (vooral bij marmer) kan betekenen dat je de steen aan het 'verbrijzelen' bent in plaats van aan het vormen. De weerstand waarschuwt je hier: "Ho stop, je bent te agressief, ik verpulver onder je handen."
De kunsthistorische context: van Michelangelo naar Claudel
De dialoog met weerstand is niet nieuw. Als we kijken naar de geschiedenis van de 3D-kunst, zien we dat de grootste meesters juist die strijd opzochten.
De dialoog met weerstand is niet nieuw. Als we kijken naar de geschiedenis van de 3D-kunst, zien we dat de grootste meesters juist die strijd opzochten.
- Michelangelo en de 'slaven'. In de Prigioni (de slaven) van Michelangelo zien we figuren die letterlijk lijken te worstelen om uit de steen te komen. De weerstand van het marmer is hier onderdeel van het kunstwerk geworden. Michelangelo liet bewust delen van de ruwe steen staan. Waarom? Omdat de weerstand van de onbewerkte blokken de tragiek en de kracht van het menselijk lichaam versterkt. De 'baguette' van de rug van een slaaf is krachtiger omdat hij nog half gevangen zit in de weerbarstige korst van de groeve.
- Camille Claudel: weerstand als emotie. Waar Rodin vaak klei gebruikte (die hij later in brons liet gieten), zocht Camille Claudel veel vaker de directe confrontatie met de steen. In haar werk zie je hoe ze de weerstand gebruikte om emotie te vangen. De manier waarop zij de zachtheid van een mandarijnpartje in een harde steen wist te vangen, getuigt van een diepe verstandhouding met de materie. Ze vocht niet tegen de steen, ze verleidde de steen om zacht te worden.
De spiegel en de zelfontdekking
In mijn lessen ontkom je er niet aan: je moet in de spiegel kijken. En ook daar stuiten we op weerstand. Mentale weerstand dit keer. We vinden het vaak lastig om naar onze eigen 'croissants' en 'rookworstjes' te kijken zonder oordeel. Maar net zoals de weerstand in de steen je de weg wijst naar de vorm, wijst de weerstand in je hoofd je de weg naar acceptatie.
Als je in de Anatomische torso vijfdaagse masterclass leert dat die 'croissant' op je heup een prachtige, organische lijn is die in de juiste lichtinval een spectaculaire schaduw werpt op je bekken, dan verandert je hele perspectief. De weerstand tegen je eigen spiegelbeeld verdwijnt en maakt plaats voor bewondering voor de architectuur van het menselijk lichaam.
In het atelier in Leiden gebruiken we de spiegel niet om te kijken of je haar goed zit, maar om te snappen hoe die vormen in elkaar haken. Hoe de baguette overloopt in de croissant. Hoe het rookworstje zich plooit als je gaat zitten. Deze observatie is essentieel voordat je de beitel op de steen zet. Je moet de vorm in jezelf voelen voordat je de weerstand van de steen kunt overwinnen.
In mijn lessen ontkom je er niet aan: je moet in de spiegel kijken. En ook daar stuiten we op weerstand. Mentale weerstand dit keer. We vinden het vaak lastig om naar onze eigen 'croissants' en 'rookworstjes' te kijken zonder oordeel. Maar net zoals de weerstand in de steen je de weg wijst naar de vorm, wijst de weerstand in je hoofd je de weg naar acceptatie.
Als je in de Anatomische torso vijfdaagse masterclass leert dat die 'croissant' op je heup een prachtige, organische lijn is die in de juiste lichtinval een spectaculaire schaduw werpt op je bekken, dan verandert je hele perspectief. De weerstand tegen je eigen spiegelbeeld verdwijnt en maakt plaats voor bewondering voor de architectuur van het menselijk lichaam.
In het atelier in Leiden gebruiken we de spiegel niet om te kijken of je haar goed zit, maar om te snappen hoe die vormen in elkaar haken. Hoe de baguette overloopt in de croissant. Hoe het rookworstje zich plooit als je gaat zitten. Deze observatie is essentieel voordat je de beitel op de steen zet. Je moet de vorm in jezelf voelen voordat je de weerstand van de steen kunt overwinnen.
| Wetenschappelijke onderbouwing: belichaamde cognitie Er is een interessant onderzoeksveld genaamd Embodied Cognition (belichaamde cognitie). Dit suggereert dat ons denken niet alleen in ons hoofd plaatsvindt, maar in ons hele lichaam, in interactie met de omgeving. Een onderzoek van de Universiteit van Chicago toonde aan dat mensen die fysiek werken met materialen die weerstand bieden, een groter probleemoplossend vermogen ontwikkelen. Waarom? Omdat je hersenen gedwongen worden om 'om te denken'. Als de steen niet meegeeft op de manier die jij had gepland in je 'chaos schriftje', moeten je synapsen nieuwe verbindingen maken. De weerstand van de steen traint dus letterlijk je brein om creatiever en flexibeler te worden. Dit is de reden waarom veel cursisten na een avondje hakken in het atelier zeggen dat ze zich "leeg maar voldaan" voelen. De mentale weerstand van de dag is opgelost in de fysieke weerstand van de steen. |  |
De link met het atelier
Wanneer je in onze winkel een stuk albast uitzoekt, kies je eigenlijk je volgende gesprekspartner. Een doorzichtige witte albast vraagt om een heel ander gesprek dan een robuuste, bruine variant met veel aders. De aders in de steen zijn de 'accenten' in het gesprek. Ze bieden extra weerstand, maar geven ook de diepste beloning als je ze met respect behandelt.
Alex tegen een cursist: "Je bent nu aan het praten tégen de steen. Probeer eens te luisteren. Wat gebeurt er als je die beitel iets lager houdt? Voel je dat hij dan gaat glijden over de croissant?"
Beeldhouwen is geen passieve hobby. Het is een actieve dialoog met de aarde, met de historie en met jezelf. De weerstand die je ervaart is de brandstof voor je creativiteit. In de vijfdaagse masterclass Anatomische torso leer je dat zonder die weerstand het beeld geen diepere essentie zou hebben. Het zijn de sporen van de strijd, de subtiele overgangen tussen de baguettes en de mandarijnpartjes, die maken dat een beeld gaat ademen.
Dus de volgende keer dat je beitel stuit op een harde plek, of wanneer je merkt dat de vorm die je in je hoofd had niet overeenkomt met wat de steen je geeft: glimlach. De dialoog is pas net begonnen. De steen heeft je iets te vertellen. Luister je?
Wanneer je in onze winkel een stuk albast uitzoekt, kies je eigenlijk je volgende gesprekspartner. Een doorzichtige witte albast vraagt om een heel ander gesprek dan een robuuste, bruine variant met veel aders. De aders in de steen zijn de 'accenten' in het gesprek. Ze bieden extra weerstand, maar geven ook de diepste beloning als je ze met respect behandelt.
Alex tegen een cursist: "Je bent nu aan het praten tégen de steen. Probeer eens te luisteren. Wat gebeurt er als je die beitel iets lager houdt? Voel je dat hij dan gaat glijden over de croissant?"
Beeldhouwen is geen passieve hobby. Het is een actieve dialoog met de aarde, met de historie en met jezelf. De weerstand die je ervaart is de brandstof voor je creativiteit. In de vijfdaagse masterclass Anatomische torso leer je dat zonder die weerstand het beeld geen diepere essentie zou hebben. Het zijn de sporen van de strijd, de subtiele overgangen tussen de baguettes en de mandarijnpartjes, die maken dat een beeld gaat ademen.
Dus de volgende keer dat je beitel stuit op een harde plek, of wanneer je merkt dat de vorm die je in je hoofd had niet overeenkomt met wat de steen je geeft: glimlach. De dialoog is pas net begonnen. De steen heeft je iets te vertellen. Luister je?
RSS-feed
