De dualiteit van de beitel: vrijheid, techniek en de zoektocht naar jouw stem

​In de vijfentwintig jaar dat Alex en ik, Simone van Olst, ons atelier aan de Kenauweg in Leiden runnen, hebben we duizenden creatieve processen van dichtbij mogen begeleiden. We zagen makers binnenkomen met een strak omlijnd plan die transformeerden tot intuïtieve kunstenaars. Tegelijkertijd zagen we vrije geesten worstelen met de grillen van de steen totdat ze rust vonden in een wiskundige methode.

De meest fundamentele vraag die elke cursist bezighoudt, is de keuze van de weg. Ga je vrij te werk of kies je voor de technisch planmatige route? Deze keuze is geen simpele kwestie van zwart of wit. Het is de essentie van jouw makerschap en de sleutel tot hoe wij jou optimaal kunnen begeleiden. In deze blog ontleden we de filosofie van het maken en onderzoeken we waarom het essentieel is dat jij durft aan te geven welke weg je wilt bewandelen. Aan de Kenauweg draait het namelijk niet om onze smaak, maar om jouw proces en een resultaat waar jij trots op bent.

De intuïtieve reis: dansen met het onbekende
Vrij werken wordt vaak gezien als de hoogste vorm van expressie. Je pakt een ruw blok marmer of een translucente albast uit de Samstone shop en je begint simpelweg. Zonder tekening, zonder kleimodel en zonder meetlat. Voor de intuïtieve maker is de steen een levend wezen dat antwoorden geeft. Elke slag van de hamer is een vraag en elke splinter die wegvliegt is een antwoord.

Dit proces vraagt om een enorme mentale lenigheid en het vermogen om de controle volledig los te laten. Het grote voordeel hiervan is de organische eerlijkheid. Omdat er geen vooropgezet plan is, kan de vorm zich aanpassen aan de innerlijke logica van het materiaal.
​
Toch is dit technisch gezien vaak de moeilijkste weg. Zonder plan heb je geen vangnet. Als je bij een torso te veel weghaalt, kun je dat niet meer herstellen. Je ruimtelijk inzicht moet constant op scherp staan. Wanneer jij kiest voor de vrije weg, fungeren wij als jouw externe geheugen en ruimtelijke kompas. We wijzen je op de consequenties van je keuzes en bewaken het proces zodat jouw intuïtie niet strandt in technische onmogelijkheden.

De planmatige route: de architect van de steen
Aan de andere kant van het spectrum vinden we de technisch punctuele benadering. Dit is de weg van de ratio, de wiskunde en de pure beheersing. De creativiteit zit hier vooral in de voorfase. Je maakt gedetailleerde schetsen en bouwt een model op schaal in klei of was. In het atelier gebruik je vervolgens passers en schuifmaten om je ontwerp exact over te zetten op de steen. Je dwingt de materie om de vorm aan te nemen die jij hebt bedacht.

Deze methode geeft een enorme rust. Het biedt een structuur die juist vrijheid kan geven. Je hoeft niet meer te twijfelen of een bepaalde verhouding wel klopt, want je hebt het immers gemeten. Dit proces is perfect voor complexe vormen zoals de Drieknoop.
​
In deze route veranderen wij in technische coaches. Alex helpt je bij de precisie van de overdracht en het gebruik van de punteermachine. Ik help je bij de vertaling van anatomische markers naar de harde steen. We bewaken de discipline en trekken je terug naar je plan als de metingen slordig worden, want bij deze methode is de integriteit van het ontwerp heilig.

De dialoog: meegaan met de vorm
Tussen deze uitersten ligt een vruchtbare middenweg: werken met een plan, maar met de bereidheid om dat los te laten. Je begint met een basis, maar tijdens het hakken ontdek je een prachtige kleur of een onverwachte holte in de steen waardoor je besluit af te wijken. Je bent de regisseur die zijn script aanpast aan de acteurs.
​
Dit dynamische proces vraagt om zelfvertrouwen en het vermogen om je ego opzij te zetten. Soms heeft de natuur immers een beter idee dan de maker. In deze modus zijn Alex en ik op ons best als sparringpartners. We gaan de dialoog met je aan en bespreken de voor- en nadelen van een koerswijziging. Het is een proces van constante bijsturing, gebaseerd op diep respect voor zowel jouw visie als de eigenzinnigheid van het materiaal.

Waarom jouw keuze ons proces bepaalt
Wij kunnen alleen optimaal functioneren als we weten wat jij nodig hebt. Als wij denken dat je technisch wilt werken terwijl je eigenlijk wilt vliegen op je intuïtie, ontstaat er frictie. Daarom vragen we je aan het begin van de Zomeracademie of een lessenreeks altijd hoe je het wilt aanpakken.
​

• De intuïtieve zoeker. We geven je de ruimte, observeren van een afstandje en grijpen alleen in als het technisch gevaarlijk wordt.
• De technische bouwer. We zitten er bovenop, controleren je lijnen en dagen je uit om de precisie nog verder te drijven.
• De ontdekkingsreiziger met kaart. We wandelen met je mee en zoeken samen naar de mooiste balans tussen controle en overgave.

Het gaat er niet om of wij het eindresultaat mooi vinden. Waar het wél om gaat, is of het resultaat voor jou klopt. We leren je eerst de taal van de steen voordat we je een roman laten schrijven.

De psychologie van de maker
De keuze voor een methode zegt veel over wie je bent. Sommige cursisten hebben een dagelijks leven vol regels en zoeken in het atelier juist de totale vrijheid. Anderen hebben een chaotisch leven en vinden in de steen juist houvast en structuur. Beeldhouwen is in die zin een prachtige vorm van zelfregulatie.
​
Wij herkennen deze behoeftes. Als jij rust nodig hebt, zullen we je niet pushen naar een ingewikkeld technisch plan. Als jij juist uitdaging en discipline zoekt, laten we je niet aanmodderen. Wij zijn de wind in je zeilen als je vaart wilt maken en het anker als je dreigt af te drijven.

Gereedschap en de kunst van het herstel
De methode bepaalt ook welk gereedschap we gebruiken. Bij vrij werken horen vaak raspen en gutsen om de vorm af te tasten. Bij technisch werk komen de Widia beitels en punctuele meetinstrumenten uit de kast.
​
Zelfs een mislukking krijgt kleur door de gekozen methode. Bij vrij werken leren we je de vorm weer open te breken als het proces stagneert. Bij een technisch plan leren we je de kunst van de reparatie of de anatomie van de aanpassing. Een breuk is nooit het einde, maar altijd een nieuw begin.

Onze belofte: jouw visie centraal
Dit is de essentie van wat wij doen aan de Kenauweg. Het is onze belofte aan jou: we zullen je niet naar onze hand zetten, maar we zullen de steen naar jouw hand helpen zetten. We delen onze kennis over de menselijke anatomie en de wiskunde van de vorm, maar altijd in dienst van jouw unieke proces.

Of je nu een punctuele architect bent of een intuïtieve danser, het atelier is jouw podium. Wij zijn de technici achter de schermen die zorgen dat het licht goed valt en het gereedschap scherp is.

Durf te kiezen voor de Zomeracademie
Ik wil je motiveren om bij je volgende project tijdens de Zomeracademie bewust stil te staan bij deze keuze. Er is geen goede of foute weg, er is alleen de weg die op dat moment voor jou werkt. Wees niet bang om te experimenteren! Probeer eens een technisch plan als je altijd vrij werkt, of laat de meetlat eens liggen als je gewend bent aan punctueel meten.

Wij staan klaar met onze kennis en een open blik naar wie jij bent als maker. Vertel ons je plan of vertel ons dat je juist geen plan hebt. Beide zijn even welkom. Laten we samen die unieke reis in de steen maken.

Kom naar de Kenauweg, laat de steen je uitdagen en laat ons je begeleiden naar de ware alchemie van de beeldhouwkunst!