De grenzeloze vorm: Oneindige inspiratie uit "Het Boek der Oneindigheid" voor jouw werk in steen

Lieve kunstenaars, denkers, dromers, en iedereen die wel eens duizelt bij de gedachte aan het oneindige,

​Welkom terug bij "Uit Mijn Boekenkast: Inspiratie voor Steenbeeldhouwers"! Ik ben Simone van Olst. Vandaag wil ik een boek met je delen dat me al een tijdje bezighoudt, een werk dat je niet zo snel in de bestsellerlijsten zult vinden, maar dat een diepe en blijvende indruk op me heeft gemaakt. Het is "Het boek der oneindigheid" van de mij tot voor kort onbekende denker en schrijver Antonio Lamua. Het is een van die boeken die je perspectief een beetje kantelen en je met nieuwe ogen naar de wereld – en naar je eigen creatieve proces – laten kijken.
​​
Het concept ‘oneindigheid’… het is iets waar de menselijke geest al eeuwenlang door gefascineerd en geïntimideerd wordt. Het heelal, de tijd, de getallenreeksen in de wiskunde, de herhalende patronen in de natuur – overal komen we echo's tegen van iets dat groter is dan we kunnen bevatten, iets dat grenzeloos lijkt. Maar hoe verhoudt zo'n abstract, bijna overweldigend concept zich tot iets concreets en aards als het beeldhouwen in steen? Verrassend direct, zo blijkt. En "Het boek der oneindigheid" biedt, op een poëtische en tegelijkertijd verhelderende manier, talloze aanknopingspunten voor ons als makers.

​"Het Boek der Oneindigheid": Een duik in het onbegrensde (een impressie)
Wie Antonio Lamua precies is, blijft een beetje een mysterie – het boek zelf is spaarzaam met biografische details, wat de inhoud alleen maar intrigerender maakt. Wat wel duidelijk wordt, is dat Lamua een zeldzame geest is die moeiteloos schakelt tussen wiskunde, filosofie, natuurwetenschappen en kunstgeschiedenis. Zijn "Boek der Oneindigheid" is geen droge, academische verhandeling, maar eerder een meanderende, associatieve verkenning van het concept ‘oneindigheid’ in al zijn facetten.

• Wiskundige vertigo. Lamua neemt je mee langs de paradoxen van Zeno, de verzamelingenleer van Cantor die verschillende ‘groottes’ van oneindigheid onthulde, de betoverende wereld van fractals waarin patronen zich tot in het oneindige herhalen op steeds kleinere schaal, en de perfecte, eindeloze betegelingen (tessellaties) die we kennen uit bijvoorbeeld de Islamitische kunst. Hij doet dit niet als een wiskundeleraar, maar als een dichter die de schoonheid en de duizelingwekkende implicaties van deze concepten invoelbaar maakt.
• Natuurlijke echo's. Vervolgens laat hij zien hoe deze abstracte wiskundige oneindigheden overal in de natuur hun weerspiegeling vinden: de vertakking van bomen en rivieren (fractals), de spiraalvormige groei van schelpen en sterrenstelsels (Fibonacci en de Gulden Snede die naar het oneindige reiken in hun verhoudingen), de onmetelijkheid van de kosmos, de eindeloze cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte.
• Filosofische diepgang. Lamua schuwt de grote vragen niet. Wat betekent het voor ons als eindige wezens om geconfronteerd te worden met het oneindige? Roept het angst op, of juist ontzag en verwondering (het ‘sublieme’)? Kan de menselijke geest het oneindige überhaupt bevatten, of alleen maar benaderen via symbolen en metaforen?
• Artistieke verbeeldingen. Het boek staat vol met voorbeelden van hoe kunstenaars door de eeuwen heen hebben geprobeerd het onbevattelijke van de oneindigheid een vorm te geven. Van de eindeloze knopen in Keltische manuscripten en de herhalende patronen in Islamitische mozaïeken, tot de duizelingwekkende perspectieven in de prenten van Piranesi, de repeterende figuren van M.C. Escher, de spiegels en lichtjes van Yayoi Kusama’s ‘Infinity Rooms’, of de suggestie van een eindeloze voortzetting in Brancusi’s ‘Eindeloze Kolom’.

Wat "Het boek der oneindigheid" zo bijzonder maakt, is dat het je niet zozeer antwoorden geeft, maar je aanmoedigt om zélf na te denken, te voelen en te kijken. Het opent je geest voor de patronen, de cycli, en de suggesties van het grenzeloze die overal om ons heen (en in ons) aanwezig zijn.

​Oneindigheid in vorm: Hoe kunstenaars het onbevattelijke proberen te vangen
De uitdaging om het oneindige, het eeuwige, het grenzeloze uit te drukken in een eindige, concrete vorm is een rode draad door de kunstgeschiedenis.

• Repetitie en ritme. Een van de meest directe manieren om oneindigheid te suggereren is door middel van herhaling van een motief of een module. Denk aan de eindeloze reeksen geometrische figuren in Islamitische kunst, die de oneindigheid van God symboliseren. Of aan minimalistische kunstenaars die werken met seriële structuren. Dit creëert een ritme dat voorbij de fysieke grenzen van het kunstwerk lijkt te wijzen.

• Schaal en perspectief. Kunstenaars kunnen spelen met schaal (het immense of juist het microscopische) en perspectief om een gevoel van onmetelijkheid of juist van oneindige detailering op te roepen.
• De cyclische vorm. Vormen als de cirkel, de spiraal, of de Möbiusstrip (een vlak met maar één kant en één rand) hebben geen duidelijk begin of einde en symboliseren daardoor vaak eeuwigheid en continue transformatie.
• Illusie en spiegeling. Het gebruik van spiegels, zoals bij Kusama, kan letterlijk een illusie van oneindige ruimte creëren. Escher was een meester in het spelen met perspectief en onmogelijke constructies die de logica van de ruimte tarten en een gevoel van eindeloze herhaling oproepen.

Deze artistieke strategieën zijn niet alleen bedoeld om ons intellectueel te prikkelen, maar ook om een bepaalde ervaring op te roepen – een gevoel van ontzag, van verbondenheid met iets groters, of juist van de duizelingwekkende confrontatie met onze eigen eindigheid.

De steen en het eeuwige: Een paradoxale maar vruchtbare dans
En dan komen we bij ons geliefde materiaal: steen. Hoe verhoudt dit aardse, massieve, eindige materiaal zich tot het abstracte, ongrijpbare concept van oneindigheid? Het lijkt een paradox. Maar juist in die paradox schuilt een enorme creatieve potentie.

• Steen als drager van tijd. Steen is op zichzelf al een symbool van diepe tijd, van geologische eeuwigheid. Een blok marmer of graniet draagt miljoenen jaren geschiedenis in zich. Door met dit materiaal te werken, verbind je je als kunstenaar al met een tijdschaal die het menselijk leven ver overstijgt.
• Suggestie van oneindigheid in een eindige vorm. De uitdaging is om in een afgebakend stuk steen toch een gevoel van grenzeloosheid of eeuwige continuïteit op te roepen. Dit kan door:
  • Vloeiende, continue lijnen te gebruiken die nergens lijken te beginnen of te eindigen, zoals in een Möbiusstrip-achtige vorm.
  • Repeterende, modulaire elementen te hakken die de suggestie wekken dat ze buiten het beeld verdergaan.
  • Complexe, in elkaar grijpende patronen te creëren die het oog uitnodigen om te dwalen en geen rustpunt te vinden.
  • De steen zo te bewerken en te polijsten dat het licht op een manier wordt gevangen en gereflecteerd die een gevoel van diepte of oneindige ruimte suggereert.
• Het meditatieve proces. Het werken met steen, zeker als het gaat om gedetailleerde, repeterende patronen of complexe geometrische vormen, is vaak een langzaam, meditatief proces. Die herhaling in het maakproces kan zelf een reflectie zijn van het thema oneindigheid.​

​"Het Boek der Oneindigheid" als spiegel voor de kunstenaar en de mens
Lamua’s boek doet meer dan alleen informeren; het spiegelt. Het houdt ons een spiegel voor over onze eigen fascinatie met het onbegrensde, maar ook over onze menselijke behoefte om grip te krijgen, om te structureren, om vorm te geven aan dat wat ons verstand te boven gaat.

• Grenzen en mogelijkheden. Het boek nodigt uit tot reflectie over onze eigen creatieve grenzen en onze (vaak onvermoede) grenzeloze mogelijkheden. Waar leggen we onszelf beperkingen op? En waar kunnen we juist de vrijheid vinden om het onbekende te exploreren?
• De oneindige reis van creatie. Het creatieve proces zelf kan gezien worden als een oneindige reis, een voortdurende zoektocht zonder definitief eindpunt. Elke creatie is een stap op die weg, een momentopname in een eeuwigdurende stroom.
• Het universum in een zandkorrel (of een steen). Het boek inspireert om het ‘oneindige’ te zoeken in het ‘eindige’. Om in de details van een steen, in de precisie van een geometrische vorm, of in de herhaling van een patroon, een glimp op te vangen van grotere, universele principes.

De link naar ons atelier: Alex Sluimer's wiskundige en geometrische sculpturen en een idee voor de toekomst!
Nu je dit leest, denk je misschien: prachtige, diepe concepten, Simone, maar hoe vertaal je zoiets abstracts als 'oneindigheid' nu concreet naar een beeldhouwwerk, zeker in de weerbarstige praktijk van het steenhouwen? Het is een vraag die mij ook bezighoudt, en het brengt me direct bij de unieke expertise van mijn man en ollega in Beeldhouwatelier Simone van Olst: Alex Sluimer.
​
Alex heeft een diepe en langdurige fascinatie voor de snijvlakken van wiskunde, geometrie en kunst. Zijn eigen sculpturale werk verkent vaak thema's als orde, structuur, patroon, en ja, ook de suggestie van het oneindige. Denk aan zijn beelden die gebaseerd zijn op wiskundige reeksen, modulaire systemen die in principe eindeloos kunnen worden voortgezet, of vormen die een perfecte, bijna transcendente geometrische helderheid uitstralen. De precisie waarmee hij werkt, zijn diepgaande begrip van complexe ruimtelijke constructies, en zijn vermogen om abstracte mathematische concepten om te zetten in tastbare, esthetisch intrigerende sculpturen in steen, zijn werkelijk bewonderenswaardig. Hij is de perfecte persoon om de brug te slaan tussen de filosofische diepte van "Het boek der oneindigheid" en de concrete realisatie in drie dimensies.

En dit bracht mij op een idee… Een idee dat ik graag met jullie wil delen en waar ik jullie input voor vraag!

Een uitnodiging tot verdieping: Zien jullie een lezing & mini-workshop over "Oneindigheid in Sculptuur" zitten?

Het lezen van "Het boek der oneindigheid" en het zien van Alex' werk en zijn aanpak in het atelier, heeft mij geïnspireerd om na te denken over een speciale themadag. Hoe zou het zijn als we een lezing gecombineerd met een mini-workshop zouden organiseren, volledig gewijd aan het thema "Oneindigheid in (Steen)Beeldhouwkunst", gegeven door Alex én mij samen?

• Mijn rol (Simone): Ik zou dieper ingaan op de filosofische en artistieke aspecten van het thema oneindigheid. We zouden kijken naar hoe kunstenaars door de eeuwen heen dit concept hebben benaderd, welke symbolen en metaforen ze gebruikten, en hoe we inspiratie kunnen vinden in de natuur en de kosmos. Mijn focus zou liggen op het aanwakkeren van de verbeelding en het verkennen van de meer intuïtieve en gevoelsmatige kanten van het thema.
• Alex' rol: Alex zou vervolgens de concrete wiskundige en geometrische principes achter concepten als fractals, tessellaties, de Gulden Snede, en modulaire systemen kunnen uitleggen. Hij zou laten zien hoe je deze principes kunt vertalen naar driedimensionale vormen en hoe je de technische uitdagingen van het realiseren van zulke precieze en soms complexe structuren in (bijvoorbeeld) steen kunt aanpakken.
• De mini-workshop: In het praktische gedeelte zouden we jullie uitnodigen om zelf te experimenteren met het ontwerpen van vormen die oneindigheid suggereren. Dit kan zijn door middel van schetsen, het maken van maquettes met eenvoudige materialen, of het verkennen van digitale tools. Het doel is om de abstracte concepten tastbaar en toepasbaar te maken voor je eigen creatieve praktijk.

Dit is nog maar een pril idee, een vonkje dat is ontstaan uit de inspiratie van Lamua’s boek en mijn dagelijkse samenwerking met Alex. Maar voordat we dit verder gaan ontwikkelen, zijn we ontzettend benieuwd naar jullie reactie! Zouden jullie geïnteresseerd zijn in zo'n themadag over "Oneindigheid in Sculptuur"? Welke aspecten zouden jullie graag belicht zien? Laat het ons weten in de reacties hieronder, of stuur een mailtje naar het atelier. Jullie enthousiasme en input zijn voor ons de belangrijkste drijfveer!

Conclusie: De grenzeloze reis van creativiteit
"Het boek der oneindigheid" van de raadselachtige Antonio Lamua herinnert ons eraan dat de wereld van ideeën en vormen werkelijk grenzeloos is. Het nodigt ons uit om voorbij de horizon van het bekende te kijken, om de structuren en patronen te herkennen die het weefsel van ons bestaan vormen, en om met moed en nieuwsgierigheid het onbevattelijke te verkennen.

Voor ons als beeldhouwers, die werken met het concrete en het eindige materiaal steen, ligt de uitdaging en de schoonheid in het vinden van manieren om een glimp van die oneindigheid, die tijdloosheid, in onze werken te vangen. Het is een zoektocht die, net als de oneindigheid zelf, nooit echt ‘af’ is, maar die ons voortdurend voedt, inspireert en uitdaagt om te groeien.

Ik hoop dat deze blog je aan het denken heeft gezet. En wie weet, misschien zien we elkaar binnenkort wel bij een lezing of workshop om samen verder te duiken in de fascinerende wereld van oneindige vormen en ideeën!