De handen als spiegel: de complexiteit van anatomische fragmenten zonder te verdwalen in de details

In ons atelier aan de Kenauweg in Leiden zien we een fascinerende trend. Veel beeldhouwers richten zich bijna alleen op de torso. Men denkt vaak dat het innerlijk van een beeld in de romp of de rug zit, maar ik, Simone van Olst, wil die blik juist wagenwijd openzetten!

​De menselijke anatomie is namelijk zo veel rijker dan alleen de bekkenkam of het sleutelbeen. Juist in de extremiteiten zoals de handen, de voeten of de complexe mechanica van een schouder ligt een enorme expressieve kracht verscholen. Een hand kan teder troosten en een enkelgewricht vertelt ons alles over de zwaartekracht. In dit blog duiken we in de prachtige filosofie van het anatomische fragment en ontdek je waarom het hakken van één enkel lichaamsdeel je vaak veel dichter bij de artistieke waarheid brengt.

De hand als spiegel van de geest
Het idee dat een kunstwerk een compleet lichaam moet zijn is eigenlijk maar een beperkt concept. In de klassieke oudheid werden fragmenten al aanbeden om hun suggestieve kracht! Ik zie een hand dan ook niet als een simpel aanhangsel, maar als een spiegel van de geest. De hand is anatomisch gezien een van de meest wonderlijke onderdelen van ons systeem. Met maar liefst 27 botten en een fijnmazig netwerk van spieren zoals de musculi lumbricales is de hand het instrument waarmee we de wereld letterlijk vormgeven.

​Wanneer je de uitdaging aangaat om alleen een hand te hakken, dwing je jezelf tot een niveau van observatie dat je bij een groot werk snel mist. Je gaat de processus styloideus van de ellepijp echt doorgronden en je ziet de pezen van de extensor digitorum over de handrug dansen. Je ontdekt de architecturale schoonheid van de knokkels op een manier die je blik voorgoed verandert!

De kracht van het kleine
In Het Depot in Wageningen zie je hoe krachtig die focus op het detail kan zijn. Daar staan werken die alleen een fragment van een been of de draaiing van een nek laten zien. Zulke beelden dwingen je om de waarneming te vertragen. Kunstenaars gebruiken de anatomie daar als een taal van abstractie door overbodige informatie weg te laten en de pure essentie over te houden. Dat is precies de passie die ik je in Leiden wil meegeven! Durf te kiezen voor het kleine. Een hand die uit de ruwe steen tevoorschijn komt heeft een poëtische lading die een volledige figuur soms mist. Het roept dat magische gevoel op van het wordingsproces, de beroemde non-finito van Michelangelo.

Het ingenieuze gewelf van de voet
De biomechanica van zo'n fragment is werkelijk spectaculair. Neem nu de voet. Dat is een ingenieus gewelf van 26 botten die samen de mediale en laterale lengtebogen vormen. In de steen is dit een schitterende uitdaging omdat je de suggestie van vering wilt vangen. Een voet is geen dood blok op de grond maar een actieve constructie! Ik leer je hoe je de tendo calcaneus, oftewel de achillespees, inzet als de krachtige verticale as van je sculptuur. Door de spanning op deze pees goed weer te geven vertel je de toeschouwer of een figuur op het punt staat om op te springen.

​Het werken aan een voet alleen geeft je de ruimte om de malleolus tot in de perfectie te modelleren. Wist je bijvoorbeeld dat de binnenste enkelknobbel altijd hoger zit dan de buitenste? Dat zijn de details die je werk naar een professioneel niveau tillen!

Technische meesterschap op de vierkante centimeter
Technisch gezien is fragmentair werken een enorme boost voor je groei als beeldhouwer. Wanneer je een hand hakt uit een prachtig stuk albast kun je volop experimenteren met de transparantie van de steen. Je kunt de vingers zo verfijnd maken dat het licht erdoorheen valt en je bijna de bloedvaten voelt kloppen. Je leert de grenzen van de steen kennen op de vierkante centimeter! We kijken daarbij ook naar de mechanica van de gewrichten. Hoe rolt de radius om de ulna als we de handpalm draaien? Dit proces van pronatie en supinatie is de sleutel tot een dynamische arm. Als je dit fragment begrijpt wordt je torso later automatisch veel levendiger omdat je de ledematen voortaan ziet als verlengstukken van pure energie.

De psychologie van de micro-anatomie
De psychologie van het fragment is bovendien een les in pure focus. Door te kiezen voor een hand of een voet geef je jezelf de rust om de tijd te nemen voor de nuance. Je leert de rimpels over de knokkels waarderen en de manier waarop de huid van de handpalm plooit bij een gebalde vuist. Deze micro anatomie is mijn grote passie! Ik kan uren enthousiast vertellen over de aponeurosis palmaris, oftewel de peesplaat in de handpalm die de vorm dicteert. Meesters zoals Auguste Rodin zagen een losse hand zelfs als een volledig autonoom kunstwerk vol emotie. Ook een schoudergewricht met de interactie tussen de scapula de clavicula en de kop van de humerus is een van de mooiste vormen die de natuur ons heeft gegeven. Je ontdekt een wereld van welvingen wanneer je ziet hoe de musculus deltoideus als een kap over de schouder ligt.

Ruimte voor experiment en emotie
Vaak is een fragment ook de beste manier om een nieuw idee te testen. Heb je een plan voor een beeld dat over troost gaat? Hak dan eerst eens twee handen die in elkaar grijpen. Je zult merken dat je in dat fragment de kern van de emotie veel sneller raakt. Het restmateriaal van grotere projecten is hier perfect voor! Een afgezaagde schijf marmer is de ideale basis voor een voetstudie of een verkenning van de nekwervels.

Tijdens de vijfdaagse Anatomische torso masterclass in mei nemen we uitgebreid de tijd om deze fragmenten tot in de puntjes te bestuderen. We werken met levende modellen en je zult merken dat je zelfvertrouwen enorm groeit wanneer je die zogenaamde moeilijke onderdelen onder controle krijgt. Een hand haken is niet eng als je de logica van de botstructuur begrijpt!

Bouwen van binnen naar buiten
​Ik leer je hoe je de doos van de hand opzet voordat je de vingers definieert. Je bouwt van binnen naar buiten en van het skelet naar de huid. Welke lijn moet je volgen om de enkel diepte te geven? Waar zit het zwaartepunt in een gebalde vuist? Welke raspen uit de Samstone shop werken het best voor de kleine ruimtes tussen de vingers? Het doel is om je vakmanschap naar een niveau te brengen waar je vol vertrouwen elk lichaamsdeel durft aan te pakken. Alles in het lichaam is met elkaar verbonden en juist door het fragment te bestuderen begrijp je de hele keten van beweging.

Een uitnodiging voor meesterschap
Ik nodig je van harte uit om je horizon te verbreden en de torso even te laten rusten. Kijk naar de rest van het lichaam en laat je meeslepen door de schoonheid van het detail! Kom naar ons atelier in Leiden en laten we samen die ene hand of die ene schouder uit de steen bevrijden. Of je nu een beginner bent of een gevorderde die de abstractie zoekt: de Anatomische torso masterclass, dat plaatsvindt op 7 t/m 9, 15 en 16 mei is de plek waar je leert dat het deel vaak groter is dan het geheel.

​Elk gewricht vertelt een verhaal en elke pees is een lijn van kracht. Laten we die verhalen vertellen in marmer en albast. Ik zie je ontzettend graag in mei aan de werktafel waar we de anatomie van het fragment samen tot kunst verheffen. Ben jij klaar om de spiegel van de hand te verkennen?