De rollende revolutie: de Oloïde – vorm van de toekomst en de magie van beweging (zelfs in steen!)

Lieve kunstenaars, vorm-ontdekkers, en iedereen die zich graag laat verrassen door de verborgen schoonheid in de wereld om ons heen,

Welkom terug bij een blog over inspiratie! Ik ben Simone van Olst. Vandaag wil ik een onderwerp met je delen dat mij al jaren intrigeert, een vorm die zo uniek en bijzonder is dat het bijna magisch aandoet. Het is geen eeuwenoud artefact of een verloren gewaand meesterwerk, maar een relatief recente ontdekking die de grenzen tussen wiskunde, kunst, design en zelfs filosofie doet vervagen. Ik heb het over de Oloïde, en de boeken en geschriften die deze "vorm van de toekomst" beschrijven, vaak gebaseerd op het werk van zijn ontdekker, Paul Schatz.

Misschien heb je er nog nooit van gehoord, of misschien heb je er wel eens een zien rollen – want dat is een van zijn meest wonderlijke eigenschappen. De Oloïde is niet zomaar een statische, geometrische figuur. Het is een vorm die leeft, die beweegt op een manier die je niet verwacht, en die een diepe, bijna meditatieve fascinatie kan oproepen. Het is een vorm die vragen stelt over ruimte, beweging, continuïteit en transformatie. En hoewel het een uitdaging kan zijn om zo'n dynamische vorm te vangen in het solide, aardse materiaal steen, is de inspiratie die ervan uitgaat voor ons als beeldhouwers enorm. En, zoals je aan het einde zult lezen, hebben we in ons atelier in Leiden, dankzij de expertise van mijn collega Alex Sluimer, een heel speciale manier om deze vorm te verkennen!

De ontdekking van de Oloïde: Paul Schatz en de kunst van inversie
De Oloïde werd in 1929 ontdekt, of beter gezegd, ontwikkeld, door de Zwitserse wiskundige, uitvinder, kunstenaar en antroposoof Paul Schatz (1898-1979). Schatz was een man met een brede, holistische kijk op de wereld, altijd op zoek naar de verbindingen tussen wetenschap, kunst en spiritualiteit. Zijn ontdekking van de Oloïde was geen toevalstreffer, maar het resultaat van een diepgaand onderzoek naar de principes van inversie, of omkering, van geometrische vormen, met name de kubus.

Stel je een kubus voor die op een specifieke manier door de ruimte tuimelt, waarbij hij zichzelf als het ware binnenstebuiten keert. Schatz bestudeerde deze complexe beweging en ontdekte dat de baan die bepaalde punten van de kubus beschrijven, leidde tot de creatie van nieuwe, verrassende lichamen. Een van de meest opmerkelijke daarvan was de Oloïde. De constructie van de Oloïde zelf is verrassend elegant: neem twee identieke cirkels, plaats ze in loodrecht op elkaar staande vlakken, zodanig dat het middelpunt van de ene cirkel op de omtrek van de andere ligt, en omgekeerd. De Oloïde is dan het convexe omhulsel van deze twee cirkels – de kleinste ruimtelijke vorm die beide cirkels omsluit. Simpel gezegd, maar het resultaat is een vorm van een ongekende schoonheid en met heel bijzondere eigenschappen.

De wonderlijke eigenschappen van de Oloïde: een vorm die leeft en danst
Wat maakt de Oloïde nu zo speciaal, voorbij zijn elegante geometrische definitie?

• Een afwikkelbaar oppervlak. Een van de meest opmerkelijke eigenschappen is dat de Oloïde een zogenaamd ‘afwikkelbaar oppervlak’ heeft (in het Engels: developable surface). Dit betekent dat je zijn gehele oppervlak kunt uitvouwen tot een plat vlak, zonder het te scheuren of te rekken. Dit platte vlak heeft de vorm van een soort S-vormige ruit. Dit is een zeldzame eigenschap voor een driedimensionaal lichaam met een gebogen oppervlak.
• De unieke rolbeweging. Als je een Oloïde op een plat vlak legt en hem een zetje geeft, rolt hij op een heel karakteristieke, bijna dansende manier. Hij wiegt en meandert, maar de baan van zijn zwaartepunt is een rechte lijn! En nog wonderlijker: tijdens één volledige omwenteling raakt elk punt van zijn oppervlak precies één keer de ondergrond. Het is alsof de hele vorm zich afrolt over het vlak. Daarbij blijft het zwaartepunt op een constante hoogte, wat zorgt voor een vloeiende, gelijkmatige beweging. Dit maakt de Oloïde ook interessant voor technische toepassingen, zoals het mengen van vloeistoffen of als een soort voortstuwingsmechanisme.
• Continuïteit en transformatie. De Oloïde is een continue, gesloten vorm zonder scherpe randen of punten (behalve de twee ‘kruispunten’ van de oorspronkelijke cirkels). Hij straalt een gevoel van oneindige flow en transformatie uit. De manier waarop de oppervlakken in elkaar overvloeien is hypnotiserend.
• Esthetische kwaliteiten. Los van zijn wiskundige en fysische eigenschappen, heeft de Oloïde een grote esthetische aantrekkingskracht. Er zit een prachtige balans en harmonie in de vorm, een samenspel van rondingen en vlakken dat zowel complex als vanzelfsprekend aandoet. Het is een vorm die je wilt aanraken, wilt vasthouden, wilt zien bewegen.

Paul Schatz zag in de Oloïde en de principes van inversie die eraan ten grondslag liggen, een diepere symbolische betekenis. Hij zag het als een vorm die polariteiten verbindt, die transformatie en vernieuwing belichaamt, een model voor een meer harmonische en dynamische manier van denken en leven.

De Oloïde als sculpturale inspiratiebron: beweging gevangen in materie
Hoe kan zo’n dynamische, wiskundig gedefinieerde vorm ons als beeldhouwers inspireren? Op vele manieren!

• De uitdaging van beweging in een statisch medium. De Oloïde daagt ons uit om na te denken over hoe we beweging, flow en dynamiek kunnen suggereren in een statisch materiaal als steen. Kunnen we de herinnering aan zijn rollende beweging, zijn wiegende dans, vangen in een stilstaande vorm?
• De schoonheid van de continue vorm. Het gladde, ononderbroken oppervlak van de Oloïde, de manier waarop de vlakken in elkaar overgaan, is een prachtige studie voor elke beeldhouwer die geïnteresseerd is in organische of vloeiende abstractie. Het vraagt om een verfijnde afwerking en een diep gevoel voor de continuïteit van de lijn.​

• Precisie en intuïtie. Het realiseren van een Oloïde, of een vorm die erdoor geïnspireerd is, vraagt om een combinatie van wiskundige precisie (om de geometrie correct te krijgen) en artistieke intuïtie (om de vorm tot leven te brengen en er een eigen expressie aan te geven).
• Symbolische potentie. De Oloïde, met zijn associaties met transformatie, oneindigheid, en de verbinding van tegenstellingen, biedt een rijke bron voor conceptuele sculptuur. Het kan een symbool zijn voor persoonlijke groei, voor de cycli van het leven, of voor de dynamische balans in de natuur.
• Grenzen verleggen. Werken met een ongebruikelijke, complexe vorm als de Oloïde kan je helpen om je eigen technische en conceptuele grenzen als beeldhouwer te verleggen. Het dwingt je om nieuwe oplossingen te vinden en je creatieve denkvermogen aan te scherpen.

De Oloïde en steen: een uitdagende en liefdevolle dans
Het vertalen van de Oloïde naar steen is geen eenvoudige opgave, maar juist daarin schuilt een deel van zijn aantrekkingskracht.

• De precisie vraagt vakmanschap. De exacte geometrie van de Oloïde vereist nauwkeurig meetwerk, een goed ruimtelijk inzicht, en een grote beheersing van je hak- en schuurtechnieken. Het is een test van je vakmanschap.
• De continuïteit van het oppervlak. Het creëren van die perfect vloeiende, ononderbroken oppervlakken in een hard, weerbarstig materiaal als steen vraagt geduld en een verfijnd gevoel voor vorm. Elke oneffenheid, elke aarzeling in de lijn, wordt zichtbaar.​

• Materiaalkeuze. Welke steensoort leent zich het best voor een Oloïde? Een homogene, fijnkorrelige steen zonder al te veel adering of insluitsels (zoals bepaalde marmersoorten of een fijne kalksteen) zal de pure vorm het beste tot zijn recht laten komen. Maar misschien kan juist de tekening in een andere steensoort een extra, onverwachte dimensie toevoegen aan de beweging.
• De illusie van lichtheid en beweging. Hoe geef je een zware, massieve stenen Oloïde toch dat gevoel van lichtheid en potentiële beweging dat zo kenmerkend is voor de vorm? Dat zit in de perfectie van de rondingen, de balans van de massa, en de manier waarop het licht over het oppervlak speelt.

​​Het realiseren van een Oloïde in steen is een intensief proces, een ware dialoog tussen de wiskundige precisie van het concept en de fysieke realiteit van het materiaal. Maar de voldoening als je zo’n complexe, pure en dynamische vorm uit de weerbarstige steen weet te bevrijden, is immens.

Waarom de Oloïde mij (en jou misschien ook) zo fascineert
Wat mij persoonlijk zo trekt in de Oloïde, is de wonderlijke combinatie van strikte wiskundige wetmatigheid en een bijna organische, levende uitstraling. Het is een vorm die je verstand prikkelt én je gevoel raakt. Het is abstract, maar tegelijkertijd roept het allerlei associaties op met natuurlijke processen van groei, stroming en transformatie. Het is een vorm die nooit verveelt; vanuit elke hoek ziet hij er net weer anders uit, en zijn rollende beweging heeft iets meditatiefs.

De Oloïde vult mijn "interne databank" als kunstenaar met een heel nieuw vocabulaire van vorm en beweging. Het herinnert me eraan dat er buiten de bekende paden van figuratie of traditionele abstractie nog zoveel te ontdekken valt. En het inspireert me om ook in mijn eigen, misschien meer organische werk, te blijven zoeken naar diezelfde combinatie van innerlijke logica en levende expressie.

Ervaar de Oloïde zelf – de workshops van Alex Sluimer in ons atelier!
Nu denk je misschien: "Een Oloïde, fascinerend en prachtig, Simone, maar hoe begin ik in hemelsnaam aan zoiets, zeker in steen? Dat lijkt me echt iets voor experts!" En ja, het is een complexe vorm die precisie en inzicht vereist. Maar hier komt het goede nieuws, het absolute klapstuk van dit verhaal: in ons Beeldhouwatelier Simone van Olst hebben we het voorrecht om de expertise van mijn collega Alex Sluimer in huis te hebben. Alex, met zijn diepgaande kennis van geometrie, wiskundige vormen en zijn meesterschap in het vertalen daarvan naar steen, is de perfecte gids om je in te wijden in de wereld van de Oloïde.

Speciaal voor diegenen die gefascineerd zijn door deze "vorm van de toekomst" en de uitdaging willen aangaan om er zelf mee aan de slag te gaan, biedt Alex in ons atelier in Leiden unieke workshops aan: "De Oloïde" en zelfs "De open Oloïde"!

Wat kun je verwachten in deze workshops?

• Je duikt onder Alex’ deskundige leiding diep in de geometrie en de constructieprincipes van de Oloïde. Geen zorgen, je hoeft geen wiskundeknobbel te hebben; Alex legt het helder en praktisch uit.
• Je leert hoe je het ontwerp van een Oloïde kunt uitzetten en voorbereiden voor uitvoering in drie dimensies.
• Je gaat praktisch aan de slag met het creëren van een Oloïde. Afhankelijk van de workshopduur en je ervaring kan dit een model zijn in een makkelijker te bewerken materiaal, een gedetailleerde maquette als voorstudie voor steen, of zelfs de eerste stappen in een geschikt stuk steen. Alex begeleidt je bij elke stap.
• Bij de workshop "Open Oloïde" verken je een nog complexere variant, waarbij de interne structuur en de interactie van volumes en leegtes centraal staan – een ware test van je ruimtelijk inzicht en technische vaardigheid!

Waarom bij Alex in ons atelier? 

• Alex combineert zijn wiskundige precisie met een enorme passie voor het ambacht van het steenbeeldhouwen. Hij kan als geen ander de brug slaan tussen het abstracte concept en de concrete realisatie in steen. In de inspirerende en ondersteunende sfeer van ons atelier krijg je de persoonlijke aandacht en de technische begeleiding die je nodig hebt om deze bijzondere vorm te meesteren.

Dit is echt een unieke kans om onder leiding van een expert te werken aan een van de meest intrigerende geometrische vormen van de moderne tijd. Het is een investering in je technische vaardigheden, je ruimtelijk inzicht, en je vermogen om complexe, harmonieuze vormen te creëren.

Ben je klaar om de rollende revolutie van de Oloïde zelf te ervaren? Wil je de dans tussen wiskunde en materie aangaan? Op 23 maart en 6 april 2026 vindt de Open Oloïde workshop plaats! Zien we je dan?

De Oloïde is meer dan een vorm; het is een ervaring, een ontdekkingsreis. En wie weet, misschien rolt er binnenkort wel een door jou gemaakte Oloïde door je eigen leven!

Met een dynamische en creatieve groet,

Simone van Olst
Beeldhouwatelier Simone van Olst, Leiden