| Goh, wat een rit was die lezing over Barbara Hepworth. Om eerlijk te zijn, het voelde niet als ‘lesgeven’. Het was meer alsof we samen een duik namen in een oceaan van vorm en leegte. Die dame, een van de allergrootsten van de twintigste eeuw, daagde de boel echt uit. Haar werk is niet alleen maar mooi om naar te kijken; het is een directe dialoog met de wereld om ons heen, een gesprek met de steen zelf. Mijn naam is Simone van Olst, en wat ik zojuist heb beschreven is precies waar ik het vandaag met jullie over wil hebben: de natuur volgens Hepworth. Dit is niet het schilderen van een landschap, hè. Dit is de natuur voelen en begrijpen tot op het niveau van atomen en ritmes. Dit gaat over de stille, soms chaotische, energie die wij in ons atelier, in een stuk speksteen of een brok albast, proberen te vangen. Zet je schrap, want we gaan de diepte in. Dit gaat niet alleen over kunstgeschiedenis, maar over hoe je als maker de wereld beleeft. Misschien verandert je blik op die ruwe steen in je Samstone pakketje wel voorgoed. |  |
Het Cornische lab: waar kunst en aarde botsen
Laten we beginnen bij de plek. Iedereen die Hepworth kent, weet: je kunt haar niet los zien van Cornwall, van St. Ives. Dat is haar creatieve laboratorium geweest. Ze verhuisde daar in 1939 en de omgeving - die ruige kustlijn, de constante wind, het unieke licht dat van de zee weerkaatst - veranderde haar werk radicaal.
Veel mensen denken: ‘Oké, ze zag de heuvels en maakte een heuvel.’ Zo simpel is het natuurlijk niet. Hepworths relatie met het landschap was veel fysieker en intiemer. Ze zag de natuur niet als iets buiten haar dat ze moest kopiëren. Ze zag zichzelf als onderdeel van die natuur. Dat is een megagroot verschil.
Je kunt het vergelijken met hoe Alex en ik in onze volkstuin bezig zijn met permacultuur. Het gaat niet om de natuur controleren, maar om de natuur versterken en er mee samenwerken. Het gaat om het ritme van de seizoenen, om de onvoorspelbare chaos van het groeipatroon.
In Hepworths Trewyn Studio, wat nu het museum is (dat Lucas De Man in de zomer van 2024 nog bezocht voor de Nederlandse tv - echt een aanrader om even terug te kijken!), zie je haar werkplaats. De sculpturen staan buiten in de tuin, blootgesteld aan weer en wind. Dat is geen toeval. Ze wilde dat de zon, de regen en de mosgroei onderdeel werden van het kunstwerk. Ze wilde dat de patina van de tijd het brons of de steen zou omarmen. De kunst was nooit ‘af’ of steriel; de natuur moest het voltooien.
Laten we beginnen bij de plek. Iedereen die Hepworth kent, weet: je kunt haar niet los zien van Cornwall, van St. Ives. Dat is haar creatieve laboratorium geweest. Ze verhuisde daar in 1939 en de omgeving - die ruige kustlijn, de constante wind, het unieke licht dat van de zee weerkaatst - veranderde haar werk radicaal.
Veel mensen denken: ‘Oké, ze zag de heuvels en maakte een heuvel.’ Zo simpel is het natuurlijk niet. Hepworths relatie met het landschap was veel fysieker en intiemer. Ze zag de natuur niet als iets buiten haar dat ze moest kopiëren. Ze zag zichzelf als onderdeel van die natuur. Dat is een megagroot verschil.
Je kunt het vergelijken met hoe Alex en ik in onze volkstuin bezig zijn met permacultuur. Het gaat niet om de natuur controleren, maar om de natuur versterken en er mee samenwerken. Het gaat om het ritme van de seizoenen, om de onvoorspelbare chaos van het groeipatroon.
In Hepworths Trewyn Studio, wat nu het museum is (dat Lucas De Man in de zomer van 2024 nog bezocht voor de Nederlandse tv - echt een aanrader om even terug te kijken!), zie je haar werkplaats. De sculpturen staan buiten in de tuin, blootgesteld aan weer en wind. Dat is geen toeval. Ze wilde dat de zon, de regen en de mosgroei onderdeel werden van het kunstwerk. Ze wilde dat de patina van de tijd het brons of de steen zou omarmen. De kunst was nooit ‘af’ of steriel; de natuur moest het voltooien.
De ervaring van ruimte
De wind die door je haren waait als je op een klif staat. Dat gevoel van immensiteit dat je krijgt bij het zien van de horizon. Dát zijn de gevoelens die Hepworth probeerde te vertalen.
Ze vertelde ooit dat ze de landschappen van Cornwall niet alleen zag als een beeld. Ze voelde ze in haar hele fysieke gesteldheid. Haar sculpturen werden de vertaling van de beweging van de zee, de ronding van de aarde, en de holtes in rotsformaties die al duizenden jaren door water zijn uitgesleten.
Dit is waar haar expertise echt losbarst. Ze had het vermogen om de geologie en de poëzie van de aarde in één vorm te vangen.
Denk er maar eens over na: als je een stuk steen vasthoudt in ons atelier, voel je dan alleen het gewicht, of voel je ook de miljoenen jaren van druk en hitte die nodig waren om die vorm te creëren? Hepworth koos haar materiaal niet zomaar. Ze koos een steen met een geschiedenis, en ze gaf die geschiedenis een stem. Dit is de diepte die we bedoelen.
De wind die door je haren waait als je op een klif staat. Dat gevoel van immensiteit dat je krijgt bij het zien van de horizon. Dát zijn de gevoelens die Hepworth probeerde te vertalen.
Ze vertelde ooit dat ze de landschappen van Cornwall niet alleen zag als een beeld. Ze voelde ze in haar hele fysieke gesteldheid. Haar sculpturen werden de vertaling van de beweging van de zee, de ronding van de aarde, en de holtes in rotsformaties die al duizenden jaren door water zijn uitgesleten.
Dit is waar haar expertise echt losbarst. Ze had het vermogen om de geologie en de poëzie van de aarde in één vorm te vangen.
Denk er maar eens over na: als je een stuk steen vasthoudt in ons atelier, voel je dan alleen het gewicht, of voel je ook de miljoenen jaren van druk en hitte die nodig waren om die vorm te creëren? Hepworth koos haar materiaal niet zomaar. Ze koos een steen met een geschiedenis, en ze gaf die geschiedenis een stem. Dit is de diepte die we bedoelen.
  | Het grote niets: over de kracht van de holte Als er één ding is dat Hepworth van de ene op de andere dag beroemd - of misschien berucht - maakte, dan is het wel het gat. Het concept van de holte, de lege ruimte in het midden van de sculptuur. Vóór haar en Henry Moore was een sculptuur meestal een solide massa, een figuur. De ruimte die het innam, was de kunst. Hepworth draaide dat om. Ze maakte de ruimte door de sculptuur. Dat is revolutionair. Ze liet de leegte - het ‘niets’ - de vorm bepalen. Het gat is net zo belangrijk als de massa eromheen. Sterker nog, het gat is vaak de reden dat de massa überhaupt bestaat. Dit is het moment waarop je even goed moet nadenken over je eigen werk. Als je nu naar je onvoltooide stuk in speksteen kijkt:
Hepworth leerde ons dat de leegte geen afwezigheid is. Het is een verbinding. De holte zorgt ervoor dat je door de steen heen kijkt, naar de omgeving erachter, of naar de andere kant van de sculptuur. Je dwingt de toeschouwer om de binnen- en buitenkant, de massa en de omgeving, als één geheel te zien. Dit idee van continuïteit - dat er geen harde grens is tussen het kunstwerk en de kosmos - is haar grote erfenis, denk ik. |
Het mapping van de leegte: de ‘string sculptures’
Neem nu haar ‘string sculptures’. Wat een geniale stap! Dit is precies waarover de tentoonstelling bij Piano Nobile in Londen ging in het voorjaar van 2025 (februari tot mei, om precies te zijn). Zo’n tentoonstelling, georganiseerd door de galerie zelf, in samenwerking met Michael Regan, geeft aan hoe belangrijk dit aspect nog steeds is.
Wat deed ze? Ze maakte een uitsparing in de steen of het hout en spande daar snaren overheen. Vaak gekleurd, soms wit, gespannen met mathematische precisie.
Waarom snaren?
Om eerlijk te zijn, dit is de ultieme integratie van haar brede interesses, zoals beschreven in de nieuwe biografie van Eleanor Clayton. De biografie, 'Barbara Hepworth: Art & Life' (2024), duikt diep in haar fascinatie voor wiskunde, muziek en dans. De snaren zijn de wiskundige lijnen die de vorm dansend in de ruimte neerzetten.
Dat is geen toeval. Dat is de chaos van een briljant brein dat orde schept, net als mijn eigen ‘chaos-schriftjes’ methode. Al die losse gedachten – dans, natuur, wiskunde – komen samen in één strak gespannen lijn.
Neem nu haar ‘string sculptures’. Wat een geniale stap! Dit is precies waarover de tentoonstelling bij Piano Nobile in Londen ging in het voorjaar van 2025 (februari tot mei, om precies te zijn). Zo’n tentoonstelling, georganiseerd door de galerie zelf, in samenwerking met Michael Regan, geeft aan hoe belangrijk dit aspect nog steeds is.
Wat deed ze? Ze maakte een uitsparing in de steen of het hout en spande daar snaren overheen. Vaak gekleurd, soms wit, gespannen met mathematische precisie.
Waarom snaren?
- Om het onzichtbare te vangen. Het gat zelf is abstract, maar door de snaren wordt de innerlijke kromming van de holte plotseling zichtbaar, tastbaar bijna. Ze geven de leegte een meetbare, vibrerende vorm.
- Om beweging te suggereren. De gespannen snaren lijken te vibreren, als een harpsnaar of misschien de beweging van water. Ze maken de sculptuur dynamisch in plaats van statisch.
- De link met de natuur. De snaren zijn lijnen, net als de lijnen die je ziet in een rotslaag, of het spinnenweb dat je in de hoek van je tuinhuis vindt. Ze tonen de interne structuur en de ritmes van de natuur.
Om eerlijk te zijn, dit is de ultieme integratie van haar brede interesses, zoals beschreven in de nieuwe biografie van Eleanor Clayton. De biografie, 'Barbara Hepworth: Art & Life' (2024), duikt diep in haar fascinatie voor wiskunde, muziek en dans. De snaren zijn de wiskundige lijnen die de vorm dansend in de ruimte neerzetten.
Dat is geen toeval. Dat is de chaos van een briljant brein dat orde schept, net als mijn eigen ‘chaos-schriftjes’ methode. Al die losse gedachten – dans, natuur, wiskunde – komen samen in één strak gespannen lijn.
De mens in de megalith: universele vormen
Hepworths latere werk, vooral de monumentale bronzen, focust meer op de menselijke figuur, maar nog steeds door de lens van het landschap.
Neem het iconische werk 'The Family of Man' (1970), dat in augustus 2025 dankzij een enorme fondsenwerving (£3.8 miljoen!) door de Tate en Art Fund voor het Verenigd Koninkrijk behouden is gebleven. Negen bronzen figuren, elk verschillend, maar samen een eenheid. Dit werk is een perfect voorbeeld van hoe ze universele thema’s – familie, generatie, menselijk bestaan – vertaalde zonder ooit letterlijk te worden.
Je ziet:
Dit is het niveau van abstractie dat je moet nastreven als maker. Abstractie is geen ‘weglaten’ of ‘versimpelen’. Abstractie is het destilleren van de waarheid van het onderwerp, tot je alleen de essentie overhoudt.
In het atelier werk je met albast of marmer. Je begint misschien met een idee van een figuur, maar als je Hepworths lessen volgt, ga je al snel op zoek naar de onderliggende energie in de steen.
Stel je voor: je probeert een moeder met kind te maken. De kunst is dan niet om vingers en gezichten te boetseren. De kunst is om de spanning en de onvoorwaardelijke verbinding tussen de twee in de vorm te vangen. Dat doe je door de manier waarop ze elkaar raken in de steen, de manier waarop de holtes en de rondingen elkaar omarmen. Dit is diep. Dit vereist dat je de emotie en het verhaal door de materie heen denkt.
Hepworths latere werk, vooral de monumentale bronzen, focust meer op de menselijke figuur, maar nog steeds door de lens van het landschap.
Neem het iconische werk 'The Family of Man' (1970), dat in augustus 2025 dankzij een enorme fondsenwerving (£3.8 miljoen!) door de Tate en Art Fund voor het Verenigd Koninkrijk behouden is gebleven. Negen bronzen figuren, elk verschillend, maar samen een eenheid. Dit werk is een perfect voorbeeld van hoe ze universele thema’s – familie, generatie, menselijk bestaan – vertaalde zonder ooit letterlijk te worden.
Je ziet:
- Vormen die op kliffen lijken. De ruwe, verticale massa’s suggereren de stabiliteit van de aarde en de standvastigheid van het bestaan.
- A-specifieke vormen. Het zijn geen portretten. Het zijn archetypes. Daardoor kan iedereen zich erin herkennen, ongeacht wie je bent of waar je vandaan komt. Het gaat over het gedeelde menselijke lot.
Dit is het niveau van abstractie dat je moet nastreven als maker. Abstractie is geen ‘weglaten’ of ‘versimpelen’. Abstractie is het destilleren van de waarheid van het onderwerp, tot je alleen de essentie overhoudt.
In het atelier werk je met albast of marmer. Je begint misschien met een idee van een figuur, maar als je Hepworths lessen volgt, ga je al snel op zoek naar de onderliggende energie in de steen.
Stel je voor: je probeert een moeder met kind te maken. De kunst is dan niet om vingers en gezichten te boetseren. De kunst is om de spanning en de onvoorwaardelijke verbinding tussen de twee in de vorm te vangen. Dat doe je door de manier waarop ze elkaar raken in de steen, de manier waarop de holtes en de rondingen elkaar omarmen. Dit is diep. Dit vereist dat je de emotie en het verhaal door de materie heen denkt.
| Het creatieve archief: de chaos die vorm brengt Iets wat ik enorm herken in het verhaal van Hepworth, en wat Eleanor Clayton in haar biografie zo mooi benadrukt, is haar brede, bijna chaotische interesseveld. Ze was niet alleen maar met stenen bezig. Ze las alles, ze zag dans, ze luisterde naar muziek. Alles voedde haar creatieve centrum. Ik noem mijn eigen methode de ‘chaos-schriftjes’ – een berg notitieboekjes vol losse gedachten, onverwachte verbanden, en notities over technofeestjes die op een of andere manier naast een schets van een Egyptisch beeld komen te staan. Hepworth had dat ook, denk ik. Die snelle associatievermogens. Ze zag de wiskunde in de muziek en de dans in de geologie. Ze kon de ritmes en de herhaling van een klassiek muziekstuk vertalen naar de lijnen die ze in een bronzen sculptuur etste. Dit is cruciaal voor elke maker:
|  |
Als je leert om die ogenschijnlijke 'rommel' – je leeshobby, je permacultuurtuin, je passie voor experimentele kunst – te zien als je persoonlijke creatieve databank, dan gaat er een wereld voor je open. Je stopt met zoeken naar externe inspiratie en je begint te putten uit je eigen, unieke, diepe bron.
Uitdaging: Pak je eigen ‘chaos-schriftjes’ – of maak ze als je ze nog niet hebt. Schrijf op wat je las, wat je zag, wat je voelde. Kijk dan naar de steen die je nu bewerkt. Welke gekke, onverwachte gedachte uit je schriftje kun je vandaag in de vorm integreren? Durf die onlogische sprong te maken.
Uitdaging: Pak je eigen ‘chaos-schriftjes’ – of maak ze als je ze nog niet hebt. Schrijf op wat je las, wat je zag, wat je voelde. Kijk dan naar de steen die je nu bewerkt. Welke gekke, onverwachte gedachte uit je schriftje kun je vandaag in de vorm integreren? Durf die onlogische sprong te maken.
Van idee naar steenslag: de dwingende kracht van het materiaal
Hepworth maakte, net als wij in het atelier, een scherp onderscheid tussen de materialen. Ze begon met de harde, klassieke stenen zoals albast en marmer. Later verschoof haar aandacht naar hout en brons, wat haar in staat stelde grotere, meer open structuren te maken, perfect voor de publieke ruimte.
Dit is een les in authenticiteit voor elke beeldhouwer. Het materiaal is niet zomaar een drager van jouw idee. Het materiaal is een medewerker.
Als je in albast werkt, zoals ik vaak doe, dan weet je dat de lichtinval door de steen een heel andere dimensie geeft dan bij een dekkende steen. Albast schreeuwt om gladheid en ronding om die innerlijke gloed te tonen. Speksteen, daarentegen, is zachter, meer vergevingsgezind. Het nodigt uit tot snelle, intuïtieve, en soms lossere vormen, ideaal voor de beginnende beeldhouwer om de eerste stappen in de derde dimensie te zetten.
Hepworth respecteerde die intrinsieke eigenschappen van het materiaal. Ze dwong de steen niet; ze werkte met de nerf, met de kleur, met de textuur die de natuur had gegeven. Daarom is het ook zo belangrijk dat we in ons atelier die basisbeginselen bijbrengen. Je moet de taal van het materiaal leren spreken. Je moet weten:
Je begint niet met een figuur in gedachten en probeert dan maar een willekeurige steen te dwingen die figuur te worden. Nee. Je pakt een steen en vraagt: "Welk verhaal zit hier al in verborgen?" En dat is een vraag die veel geduld vereist, veel wrijving, en soms een beetje twijfel.
Hepworth maakte, net als wij in het atelier, een scherp onderscheid tussen de materialen. Ze begon met de harde, klassieke stenen zoals albast en marmer. Later verschoof haar aandacht naar hout en brons, wat haar in staat stelde grotere, meer open structuren te maken, perfect voor de publieke ruimte.
Dit is een les in authenticiteit voor elke beeldhouwer. Het materiaal is niet zomaar een drager van jouw idee. Het materiaal is een medewerker.
Als je in albast werkt, zoals ik vaak doe, dan weet je dat de lichtinval door de steen een heel andere dimensie geeft dan bij een dekkende steen. Albast schreeuwt om gladheid en ronding om die innerlijke gloed te tonen. Speksteen, daarentegen, is zachter, meer vergevingsgezind. Het nodigt uit tot snelle, intuïtieve, en soms lossere vormen, ideaal voor de beginnende beeldhouwer om de eerste stappen in de derde dimensie te zetten.
Hepworth respecteerde die intrinsieke eigenschappen van het materiaal. Ze dwong de steen niet; ze werkte met de nerf, met de kleur, met de textuur die de natuur had gegeven. Daarom is het ook zo belangrijk dat we in ons atelier die basisbeginselen bijbrengen. Je moet de taal van het materiaal leren spreken. Je moet weten:
- Wat wil de steen?
- Welk gereedschap ‘praat’ het best met dit materiaal?
Je begint niet met een figuur in gedachten en probeert dan maar een willekeurige steen te dwingen die figuur te worden. Nee. Je pakt een steen en vraagt: "Welk verhaal zit hier al in verborgen?" En dat is een vraag die veel geduld vereist, veel wrijving, en soms een beetje twijfel.
Een uitnodiging tot verkenning
De recente gebeurtenissen - de herontdekking van ‘Figure in a Landscape’ die in januari 2025 werd geveild, de nieuwe biografie, de focus op de ‘string sculptures’ - laten zien dat Barbara Hepworths werk niet voltooid is. Het is geen afgesloten hoofdstuk in de kunstgeschiedenis. Het is een levende, ademende inspiratiebron
De recente gebeurtenissen - de herontdekking van ‘Figure in a Landscape’ die in januari 2025 werd geveild, de nieuwe biografie, de focus op de ‘string sculptures’ - laten zien dat Barbara Hepworths werk niet voltooid is. Het is geen afgesloten hoofdstuk in de kunstgeschiedenis. Het is een levende, ademende inspiratiebron
 | Haar nalatenschap daagt ons uit, hier in Leiden:
Uiteindelijk gaat de kunst van Barbara Hepworth over verbinding. Verbinding tussen mens en aarde, tussen massa en leegte, tussen het innerlijke gevoel en de buitenwereld. En dat is, denk ik, de meest diepgaande en blijvende les die ze ons heeft nagelaten. |
Ik hoop dat dit je inzicht in je eigen creatieve proces weer heeft aangewakkerd. Het is een uitnodiging om de magie van het vormgeven opnieuw te ontdekken.
Klaar om zelf de vorm te vangen?
Voel je die drang om nu direct een steen vast te pakken en die theorie in de praktijk te brengen? Goed zo! De steen wacht op je.
Wil je de lessen van Hepworth en de diepgang van de driedimensionale vorm onder deskundige begeleiding van Alex en mij ervaren?
Het is één ding om erover te lezen; het is iets heel anders om het zelf te doen. Je leert pas echt de taal van de steen spreken als je de hamer in handen hebt.
Voel je die drang om nu direct een steen vast te pakken en die theorie in de praktijk te brengen? Goed zo! De steen wacht op je.
Wil je de lessen van Hepworth en de diepgang van de driedimensionale vorm onder deskundige begeleiding van Alex en mij ervaren?
Het is één ding om erover te lezen; het is iets heel anders om het zelf te doen. Je leert pas echt de taal van de steen spreken als je de hamer in handen hebt.
- De eerste stap, de veilige stap. Onze Samstone DIY-pakketjes zijn een perfecte start om direct thuis, op je eigen tempo, met die basisvormen en het gevoel van de natuur in de steen aan de slag te gaan.
- De volgende stap in jouw creatieve reis begint in het atelier. Of je nu een beginner bent of al wat meer ervaren, meld je aan voor een van onze workshops of lezingen in ons Beeldhouwatelier in Leiden. Je kunt ook direct een strippenkaart pakken voor onze wekelijkse lessen (dinsdag- of woensdagavond, of zaterdag). We gaan dieper in op materialen zoals speksteen en albast en helpen je die 'string' van de leegte te begrijpen.
RSS-feed
