De titaan en zijn tempeest: een kritische ochtend bij Musée Rodin

Op de vroege donderdagochtend, nog voordat de grote stroom toeristen de stad overnam, stonden wij, Alex Sluimer en Simone van Olst, voor de poorten van het Hôtel Biron. Dit achttiende-eeuwse stadspaleis is de plek waar de nalatenschap van Auguste Rodin (1840–1917) wordt bewaard.

​Als beeldhouwers kunnen we Parijs niet bezoeken zonder ons te verhouden tot de man die de moderne sculptuur eigenhandig openbrak. Maar laten we eerlijk zijn: kunst hoeft niet altijd te behagen. Soms is de ontmoeting met een grootmeester vooral een confrontatie met je eigen visie op vorm, vakmanschap en rust.

De wording van een titaan
Rodin was een man van de lange adem. Hij werd geboren in een arm milieu in Parijs en werd tot driemaal toe afgewezen bij de École des Beaux-Arts. Hij leerde het vak in de praktijk als decorateur en assistent, wat zijn enorme technische beheersing verklaart. Het museum zelf is ontstaan uit een unieke deal: Rodin schonk zijn gehele collectie aan de Franse staat, op voorwaarde dat het Hôtel Biron zijn museum zou worden.

Wat veel mensen niet weten, is dat Rodins creatieve centrum eigenlijk net buiten de stad lag, in Meudon. In de Villa des Brillants, zijn voormalige woonhuis en atelier, zie je de ware omvang van zijn productie. Hier ligt hij ook begraven, aan de voet van een exemplaar van 'De Denker'. In Meudon voel je nog sterker hoe hij werkte: omringd door duizenden gipsen modellen en assistenten, in een constante staat van scheppingsdrang die bijna obsessief was.

De verzameldrang: een huis vol schimmen
Rodin was niet alleen een maker, hij was een dwangmatig verzamelaar. Zijn collectie bevat duizenden stukken: van antieke Griekse en Romeinse sculpturen tot Egyptische fragmenten. Deze verzameldrang ontstond uit een diep ontzag voor de klassieke oudheid, maar het groeide uit tot iets groters. Hij omringde zich met deze fragmenten — vaak losse armen, benen of hoofden — en gebruikte ze als directe inspiratie.

Deze obsessie leidde tot zijn innovatie van de 'gefragmenteerde sculptuur'. Rodin was de eerste die een torso zonder ledematen als een voltooid kunstwerk durfde te presenteren. In Meudon bestudeerde hij zijn antieke torso's en besloot dat een lichaam niet 'af' hoeft te zijn om de essentie van beweging te tonen. Dit 'laboratorium van de fragmentatie' verklaart voor ons veel. Hij greep een hand uit een bak en plakte die op een romp waar die oorspronkelijk niet bij hoorde. Dit assembleren was revolutionair, maar het draagt ook bij aan de visuele onrust die ons in Parijs zo bekroop.

De beeldhouwfabriek en de Hellepoort
Wat ons als ambachtslieden ook opvalt, is zijn werkproces. Rodin hakte zelf bijna nooit in marmer; hij was de regisseur van een 'beeldhouwfabriek'. Hij maakte de kleimodellen en liet een leger van assistenten het zware werk doen. Dit verklaart de enorme kwantiteit, maar misschien ook de 'afstand' die wij voelen in de afwerking. Verliest een beeld zijn ziel als de meester zelf de beitel niet heeft vastgehouden? Voor ons, die elke slag in de steen zelf voelen, schuurt dat.

Die gebrekkige maatvoering zie je nergens zo sterk als in de Hellepoort. Rodin werkte hier maar liefst 37 jaar aan en maakte het nooit af. Het was zijn persoonlijke creatieve zwart gat. Elke keer als hij een nieuwe figuur bedacht, plakte hij die erbij. Het resultaat is een chaotische massa van honderden figuren die vechten om aandacht. Het is een dagboek in brons, maar als compositie mist het de discipline van het weglaten.

Chaos versus verstilling
Terwijl we door de zalen van het Hôtel Biron liepen, voelden Alex en ik een groeiende verstikking. Binnen in de kamers van het paleis voelt zijn werk bijna té aanwezig. Buiten in de tuin krijgen de grote groepen, zoals de Burgers van Calais, meer lucht, maar nog steeds is het drama overal. Te veel gezwollen spieren, te veel drama, te veel ruis.

Toch overtuigt hij op de momenten van 'non finito' — waar een gezicht uit een ruw blok marmer verschijnt. Daar zie je de dialoog met de materie. Maar veel van zijn voltooide sculpturen hadden in onze ogen mooier geweest als ze 'minder' waren. Als hij de discipline had gehad om weg te snijden in plaats van toe te voegen.

Kunst als schuurpapier
Ondanks onze kritiek was deze ochtend uiterst waardevol. De confrontatie met Rodin dwingt je om je eigen principes te herijken. Het herinnerde ons eraan dat kunst mag provoceren, zelfs als die provocatie voor ons in de overdaad zit. We verlieten de tuin met een hernieuwd verlangen naar de eenvoud van onze eigen beelden, waar de leegte minstens zo belangrijk is als de vorm.

Praktische informatie voor jouw bezoek aan Parijs

• Locatie Parijs: Musée Rodin, 77 Rue de Varenne, 75007 Parijs.
• Locatie Meudon: Musée Rodin Meudon, 19 Avenue Auguste Rodin, 92190 Meudon.
• Tickets: Reserveer online voor Parijs. Meudon is vaak rustiger en biedt een uniek kijkje in zijn gipsen-archief.