Giganten van graniet: wat de Côte de Granit Rose ons leert over vorm en negatieve ruimte

​Het is een merkwaardig gezicht als je voor het eerst de kust bij Ploumanac’h oploopt. Je verwacht een strand, misschien wat duinen, maar wat je krijgt is een surrealistisch schouwspel dat door een reus met een voorliefde voor knikkers lijkt te zijn achtergelaten. Hier, aan de Côte de Granit Rose in Noord-Bretagne, liggen kiezels zo groot als flatgebouwen. Roze-oranje kolossen van graniet, door miljoenen jaren van erosie, wind en de beukende Atlantische oceaan gladgestreken tot vormen die bijna vloeibaar lijken.

Voor Alex en mij, Simone van Olst, is dit de plek waar we stil worden. En dat zegt wat, want in ons hoofd staat de creatieve motor eigenlijk nooit stil. Maar de woeste kust van Bretagne dwingt je tot een andere versnelling. Het is een plek waar de natuur al het beeldhouwwerk al voor je heeft gedaan. Het enige wat wij hoeven te doen, is kijken, voelen en de lessen die daar in het zand liggen mee terugnemen naar ons atelier in Leiden.

De overweldigende schaal van de natuur
Als beeldhouwer ben je altijd bezig met volume. Je kijkt naar een ruw stuk marmer of albast en je zoekt naar de massa. In Bretagne wordt die zoektocht op een bijna lachwekkende schaal gepresenteerd. Je staat naast een rotsblok dat zo groot is dat je je een mier voelt. Je hand raakt het koele, korrelige graniet aan en je voelt de geschiedenis van de aarde onder je vingertoppen.

Wat deze kust zo bijzonder maakt voor ons vak, is de manier waarop deze giganten zijn gevormd. Graniet is keihard, maar de tijd is geduldig. De ronde vormen die je ziet, de boules, zijn ontstaan door een proces dat wij in de masterclasses ook vaak bespreken: het weghalen van wat niet nodig is. De natuur heeft de hoeken eraf geschaafd, de scherpe randen weggepolijst met zout water, totdat de essentie van de vorm overbleef.

Wanneer ik daar loop, zie ik geen rotsen; ik zie sculpturen. Ik zie hoe een blok van tienduizend ton op een ander blok rust op een raakvlak dat niet groter is dan een bierviltje. Dat evenwicht, die schijnbare gewichtloosheid van iets dat loodzwaar is, dat is de ultieme inspiratie.

Het geheim van de negatieve ruimte
Maar het belangrijkste wat Bretagne ons leert, zit niet in de steen zelf. Het zit in de lucht eromheen. In de kunst noemen we dit de negatieve ruimte.

Kijk je naar een stapeling van rotsen, dan word je oog vaak getrokken naar de massa. Maar als je als beeldhouwer kijkt, kijk je naar de gaten. De spleten tussen de kolossen waar het felle Bretonse licht doorheen snijdt. De doorkijkjes naar de turquoise zee. Die leegte is net zo bepalend voor het beeld als de steen zelf.

De negatieve ruimte geeft de steen zijn identiteit. Zonder de tussenruimte is een beeld slechts een klomp materie; mét die ruimte wordt het een compositie.

In het atelier zien we vaak dat beginnende beeldhouwers bang zijn voor die negatieve ruimte. Ze zijn bang om te diep te gaan, bang dat de steen breekt of dat het beeld 'te fragiel' wordt. Maar kijk naar de Côte de Granit Rose: daar zie je dat de spannendste momenten zich bevinden waar de stenen elkaar nét niet raken, of waar een diepe inham een schaduw werpt die de kijker uitnodigt om eromheen te lopen.
​
Als je leert kijken naar de vorm van de lucht tussen de stenen, ga je anders beeldhouwen. Je gaat niet meer een "ding" maken, je gaat een ruimte creëren waarin dat ding mag bestaan. Dat is een essentieel verschil in expertise die wij onze cursisten altijd proberen mee te geven.

De cadans van de wandeling
Het wandelen langs deze kust doet iets met je brein. Ik heb ADHD, en normaal gesproken is mijn hoofd een soort flipperkast waar constant vijf ballen tegelijk in het spel zijn. Maar de cadans van het lopen over de ruige paden, gecombineerd met de repetitieve beweging van de golven, brengt een focus die ik nergens anders vind.

Alex en ik kunnen uren lopen zonder veel te zeggen. We verzamelen beelden. In mijn hoofd fungeert dit als een creatieve databank. Ik sla de manier waarop het licht valt op een ronde welving op, of de textuur van een korstmos op het roze steen. Thuis, in mijn 'chaos schriftjes', komen die beelden er weer uit in de vorm van snelle krabbels en schetsen.

​Wandelen is voor een kunstenaar eigenlijk het vooronderzoek. Je traint je oog om verbanden te leggen. Je ziet hoe een lijn van een rots overgaat in de lijn van de horizon. Die continuïteit is wat we zoeken in een goed beeldhouwwerk. Een beeld moet 'kloppen' vanuit elke hoek, en nergens leer je dat beter dan op de kustpaden van Bretagne, waar elke stap een nieuw perspectief biedt op dezelfde rotsformaties.

Van de Franse kust naar de Kenauweg in Leiden
De grote vraag is natuurlijk: hoe vertaal je die overweldigende ervaring naar een steen die op je werkbank in het atelier past? Je kunt die rotsen niet kopiëren, dat zou saai zijn. Je moet de energie ervan vertalen.

Wanneer ik terug ben in Leiden en voor een nieuw blok marmer sta, probeer ik dat gevoel van de Côte de Granit Rose op te roepen. Ik denk aan die balans, aan die gigantische kiezels die achteloos door de zee lijken te zijn neergegooid.

• Textuur. Soms laat ik een deel van de steen ruw, als een herinnering aan de verweerde huid van de Bretonse kust.
• Vorm. Ik zoek naar die zachte, bijna vleselijke rondingen die zo typerend zijn voor de erosie daar.
• Spanning. Ik probeer gaten en holtes te maken die de kijker dwingen om naar de negatieve ruimte te kijken.

In ons atelier delen Alex en ik deze passie. We laten je niet zomaar een poppetje hakken. We dagen je uit om dieper te gaan. We willen dat je de expertise voelt die wij in 25 jaar hebben opgebouwd. We leren je kijken zoals wij daar op die kustpaden kijken: met verwondering en met een technisch oog voor wat de steen aankan.

De masterclass Schets naar Beeld
Al deze inspiratie, al die indrukken uit de natuur, hebben we gebundeld in de masterclass Schets naar Beeld. Deze masterclass, verspreid over twee intensieve zaterdagen, is precies bedoeld voor dat proces van 'buiten naar binnen'.

Veel mensen komen het atelier binnen met een vaag idee, of juist met een foto van iets wat ze exact willen nadoen. Wij leren je iets anders. We leren je hoe je je eigen "Bretagne-moment" vertaalt naar een ontwerp.

1. We gaan aan de slag met je visuele databank. We schetsen, we kijken naar compositie en we focussen op die o zo belangrijke negatieve ruimte. We maken een plan dat niet alleen mooi is, maar ook technisch haalbaar in steen.
2. We kijken samen naar heel veel kunst, en wat kan je daar van gebruiken voor jouw eigen werken? 
3. We vertalen de schets naar de materie. Hoe zet je die lijnen over op je blok albast of marmer? Hoe zorg je dat die spanning behouden blijft terwijl je de eerste grote stukken weg hakt?

Het resultaat is niet alleen een beeld, maar een dieper begrip van het vak. Je leert dat een sculptuur een gesprek is tussen jou en de steen, beïnvloed door alles wat je ooit hebt gezien en gevoeld.

Durf de ruimte op te zoeken
Of je nu wandelt langs de Côte de Granit Rose of door het polder- en duinlandschap rond Leiden, de les blijft hetzelfde: de wereld is gevormd met een meesterlijk oog voor balans en ruimte. Als beeldhouwer is het onze taak om die lessen te vangen en te verfijnen.

Ik nodig je uit om uit je comfortzone te stappen. Kijk niet alleen naar de steen die je voor je hebt, maar kijk naar de ruimte die je eromheen kunt creëren. Durf gaten te maken. Durf de massa te onderbreken. Want daar, in de negatieve ruimte, daar begint de kunst pas echt te ademen.

Wil jij ook leren hoe je de kracht van de natuur vertaalt naar een eigen sculptuur?
​
Schrijf je dan in voor onze masterclass Schets naar Beeld. Laat je inspireren door onze ervaringen aan de Bretonse kust en ontdek hoe jij je eigen creatieve databank kunt ontsluiten in ons atelier in Leiden. We werken in kleine groepen, zodat onze expertise en aandacht volledig bij jouw proces liggen.