In de schaduw van de meester, een middag bij Instituut Giacometti

In het hart van Montparnasse, op nummer 5 van de Rue Victor Schoelcher, ligt een verborgen juweel dat de ziel van Alberto Giacometti ademt. Terwijl de maartse regen met vlagen over de boulevards joeg en wij, Alex en ik, op de fiets vanuit het 17e arrondissement door de stad koersten, voelde de aankomst bij het instituut als een overgang naar een andere wereld. Verregend en met de tinteling van de Parijse buitenlucht nog op onze wangen, stapten we de drempel over. De contrastrijke overgang van de fysieke inspanning op de pedalen naar de verstilde, bijna sacrale sfeer van dit interieur werkte als een balsem voor de zintuigen.
​
Dit instituut is gehuisvest in het voormalige woonhuis en atelier van de art-deco decorateur Paul Follot. Het is een plek waar de geologische tijd van de steen, de fragiliteit van het gips en de warme intimiteit van een Parijs herenhuis samenkomen. Voor ons, als makers die dagelijks in de weer zijn met de weerstand van materie in ons eigen atelier in Leiden, was dit bezoek een ontmoeting met de essentie van focus. Mijn naam is Simone van Olst, welkom bij mijn reis-door-Parijs-blog!

De meester van de oneindige reductie
Om Giacometti te begrijpen, moet je begrijpen dat hij niet boetseerde om iets op te bouwen, maar om iets te laten verdwijnen. Alberto Giacometti (1901–1966), de in Zwitserland geboren zoon van een postimpressionistische schilder, was een man die gevangen zat in een obsessieve zoektocht naar de 'absolute blik'. Hij was de beeldhouwer die de massa de oorlog verklaarde. In de naoorlogse jaren van Parijs, omringd door existentialisten als Jean-Paul Sartre, ontwikkelde hij zijn meest kenmerkende stijl: de extreem uitgerekte, bijna gewichtloze figuren die lijken te balanceren op de rand van de vergetelheid.

Zijn beelden zijn niet louter representaties van mensen; het zijn manifestaties van de afstand tussen de maker en zijn onderwerp. Giacometti was geobsedeerd door het feit dat hoe dichter hij een persoon naderde, hoe kleiner en fragieler de verschijning werd. Dit leidde tot zijn beroemde reductie: beelden die hij bleef ​

bewerken en wegsnijden totdat er bijna niets meer overbleef. Soms bleef er van een wekenlang proces slechts een beeldje zo groot als een luciferdoosje over. Het is die genadeloze discipline — het 'strippen tot op het bot' — die hem tot de ultieme referentie maakt voor iedereen die de waarheid in materiaal zoekt.

De wording van een visionair
Giacometti's pad naar het beeldhouwen was bijna onvermijdelijk, maar allesbehalve rechtlijnig. Opgegroeid in het atelier van zijn vader, begon hij al op dertienjarige leeftijd met het boetseren van portretten van zijn broers. Na een korte periode aan de École des Beaux-Arts in Genève vertrok hij in 1922 naar Parijs om te studeren bij Antoine Bourdelle, de oud-assistent van Rodin. Hoewel hij daar de klassieke technieken leerde, brak hij al snel met de traditie. Hij experimenteerde met het kubisme en werd een sleutelfiguur binnen het surrealisme, voordat hij terugkeerde naar de figuratie die hem wereldberoemd zou maken.
​
Naast het beeldhouwen was Giacometti een begenadigd schilder en tekenaar. Voor hem waren deze disciplines onlosmakelijk met elkaar verbonden; zijn schilderijen vertonen dezelfde koortsachtige lijnen als zijn sculpturen, waarbij hij het doek herhaaldelijk overschilderde om de essentie van een blik te vangen. Hij maakte ook litho's en etsen, waarbij de kras en de lijn op het papier een directe vertaling waren van de inkepingen in zijn gipsen modellen. Deze veelzijdigheid laat zien dat zijn zoektocht naar de 'kern' zich niet beperkte tot één medium, maar een allesomvattende obsessie was.

Een plek voor verstilling: de bibliotheek
Wat dit instituut extra bijzonder maakt, is de prachtige kleine, maar zeer fijne bibliotheek. Het is een ruimte waar je je direct thuis voelt en waar de tijd even lijkt stil te staan. Wij hebben er heerlijk kunnen zitten om te lezen, te schetsen en simpelweg te genieten van de omgeving. Terwijl je daar zit, heb je een schitterend uitzicht op de beelden van Giacometti en de werken van de tijdelijke tentoonstelling. Het is de perfecte plek om de indrukken van de sculpturen te verwerken en ze direct toe te vertrouwen aan het papier, terwijl het zachte Parijse licht naar binnen valt.

De reconstructie van een heilige plaats
Het meest indrukwekkende onderdeel van het instituut is zonder twijfel het gereconstrueerde atelier van Giacometti. Hoewel zijn oorspronkelijke werkplaats een paar straten verderop lag aan de Rue Hippolyte-Maindron, heeft de stichting zijn laatste werkruimte tot in de kleinste details nagebouwd: inclusief de door de kunstenaar beschilderde muren, zijn vertrouwde meubilair en de laatste kleibeelden waar hij voor zijn dood aan werkte.
​
Het is een stoffige, rommelige maar heilige plek. Giacometti werkte in een soort creatieve koorts, vaak 's nachts, waarbij hij de wanden van zijn atelier gebruikte als een verlengstuk van zijn schetsboek. Terwijl we daar zaten te tekenen, gefascineerd door de manier waarop hij de ruimte om een figuur heen vormgaf, werd de link met ons eigen proces pijnlijk duidelijk. Zijn expertise lag in het begrijpen van de leegte; onze expertise in het atelier in Leiden ligt in het vangen van diezelfde verstilling in de weerstand van albast en marmer.

De tijdelijke expositie: Alberto Giacometti / Huma Bhabha
​Tijdens ons bezoek in maart stond de dialoog centraal tussen Giacometti en de hedendaagse kunstenaar Huma Bhabha. Deze tentoonstelling trekt een fascinerende lijn tussen de naoorlogse, uitgeteerde figuren van Giacometti en de monumentale, bijna totem-achtige sculpturen van Bhabha. Het dwingt je om na te denken over hoe wij als mensen door de eeuwen heen onze kwetsbaarheid proberen te fixeren in materiaal. De rauwe, ongepolijste kracht van Bhabha versterkt de breekbare precisie van Giacometti op een manier die ons diep raakte.

Voor Alex en mij was dit een week van pure inspiratie na de opening van mijn eigen expositie. In dit kleine maar prachtig ingerichte instituut vonden we de bevestiging dat de ware kracht van een beeld niet in de massa schuilt, maar in de doorlaatbaarheid van de vorm — een thema dat ook de kern vormt van mijn Tussen de Getijden-serie.

Praktische informatie voor je eigen Parijs-reis

• Locatie: 5 Rue Victor Schoelcher, 75014 Parijs (vlakbij de begraafplaats van Montparnasse).
• Toegang: Reserveren is absoluut verplicht vanwege de intieme omvang van het pand.
• Tip: Neem je schetsboek mee. De sfeer in de bibliotheek nodigt uit tot directe interactie met de lijn en de vorm, precies zoals wij dat hebben gedaan.

Dit was pas het eerste museum van onze tocht langs elf instituten. In de volgende blog nemen we je mee naar de verdere diepten van de Parijse kunstwereld en hoe deze onze visie op de Transformatie-serie verder heeft aangescherpt. Bereid je voor, je bent nog lang niet uitgelezen!